Cùng dự Hội nghị có Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Trương Thị Mai, lãnh đạo các bộ, ngành trung ương và 27 tỉnh, thành phố có khiếu kiện đông người, phức tạp.

Báo cáo tại Hội nghị, đồng chí Lê Minh Khái, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về giải quyết các vụ việc đông người, phức tạp, Thanh tra Chính phủ đã đề xuất các giải pháp cụ thể để tập trung kiểm tra, rà soát, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo đông người, phức tạp. Theo đó, thời gian qua, các bộ, ngành trung ương và nhiều địa phương đã nỗ lực thực hiện các nhiệm vụ chính trị mà Thủ tướng giao. Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố tập trung chỉ đạo rà soát các vụ việc đông người, phức tạp trên địa bàn; tiến hành phân loại và xây dựng kế hoạch kiểm tra, rà soát, giải quyết dứt điểm. Thanh tra Chính phủ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để phân loại, xác định rõ thẩm quyền, tham mưu Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo giải quyết dứt điểm 463 vụ việc đông người, phức tạp.

leftcenterrightdel
 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại Hội nghị về giải quyết khiếu nại, tố cáo, sáng 19/5, tại Hà Nội.

Tuy nhiên, thời gian tới,tình hình khiếu nại, tố cáo nói chung tiếp tục diễn biến phức tạp và chủ yếu trong lĩnh vực đất đai, tập trung nhiều ở những địa phương, địa bàn thu hồi nhiều đất của dân để thực hiện các dự án, những nơi dân thiếu đất ở, đất sản xuất, đời sống gặp nhiều khó khăn. Các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp thường phát sinh ở những nơi có nhiều yếu kém, vi phạm trong công tác quản lý nhà nước cũng như thiếu trách nhiệm trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, đặc biệt là không quan tâm giải quyết, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Số vụ việc khiếu nại, tố cáo có thể giảm nhưng tính chất gay gắt, phức tạp sẽ có xu hướng tăng lên (nếu không được quan tâm giải quyết kịp thời).

Tại Hội nghị, nhiều đại biểu cho rằng, tình trạng công dân liên kết với nhau tập trung đông người đi khiếu nại, tố cáo và tình trạng công dân lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để tạo thêm áp lực cho Nhà nước vẫn diễn ra và dự báo sẽ còn gia tăng; tiếp tục xảy ra tình trạng thế lực thù địch, cơ hội chính trị lợi dụng tình hình khiếu nại, tố cáo để kích động, lôi kéo, mua chuộc công dân khiếu kiện đông người hoặc có hành vi vi phạm, chống đối, phá hoại chế độ làm ảnh hưởng đến an ninh trật tự, thậm chí có thể làm phát sinh khiếu kiện quy mô lớn, đặc biệt phức tạp.

Phân tích nguyên nhân của tình hình khiếu nại, tố cáo phức tạp hiện nay, người đứng đầu ngành Thanh tranhận định là “có nhiều” nhưng chủ yếu là do (1) một số cơ chế, chính sách pháp luật còn bất cập, chưa phù hợp, nhất là trong lĩnh vực đất đai nhất là quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; (2) công tác quản lý nhà nước còn nhiều hạn chế, yếu kém, vi phạm, một số công chức thiếu trách nhiệm khi thi hành nhiệm vụ, công vụ, khi làm việc, tiếp xúc, giải quyết công việc với công dân, thậm chí có trường hợp gây phiền hà, sách nhiễu, vụ lợi cá nhân, ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, dẫn đến công dân bức xúc, phát sinh khiếu nại, tố cáo. Quá trình quản lý đất đai của dân không đúng thủ tục pháp luật quy định, không tạo sự đồng thuận với người dân trước khi thu hồi đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất chưa thỏa đáng, thiếu công khai, minh bạch, dân chủ, công bằng; một số dự án thực hiện chậm, trong khi giá đất ngày càng tăng. Có dự án sau khi thu hồi đất nhưng không sử dụng, để đất đai hoang hóa, lãng phí nên công dân khiếu nại bức xúc. Việc rà soát, sắp xếp lại các công ty nông, lâm nghiệp còn chậm, hạn chế, chưa phát huy được nguồn lực đất đai. Tình trạng cho thuê, giao khoán đất còn nhiều bất cập cộng thêm tình trạng di dân tự do dẫn đến phát sinh tranh chấp đất đai khá phức tạp, nhiều vụ việc diễn biến thành đông người, gay gắt. (3) Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có tiến bộ từ khi có Luật Tiếp công dân nhưng vẫn còn có những hạn chế nhất định. Thủ trưởng cơ quan hành chính ở một số nơi chưa thực hiện nghiêm theo quy định của pháp luật. Còn tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu quyết tâm trong việc tiếp công dân, đối thoại với dân, xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là các vụ việc có liên quan đến cán bộ có chức, có quyền hay vấn đề tôn giáo, dân tộc, dân nguyện. Một số vụ việc liên quan đến quyền và lợi ích của dân giải quyết chậm (hoặc không giải quyết), một số tình huống công dân khiếu nại, tố cáo phức tạp, chính quyền địa phương xử lý còn bị động, để công dân kéo lên trung ương, khi vận động được công dân trở về địa phương thì không tích cực giải quyết, dẫn đến vụ việc kéo dài. (4) Bên cạnh đó, không phủ nhậnhiệu quả của công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo còn thấp. Do đó, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của công dân còn hạn chế, thậm chí có những trường hợp hám lợi, nên có những vụ việc đã được giải quyết đúng pháp luật, phù hợp với thực tế nhưng công dân vẫn cố tình khiếu nại, tố cáo kéo dài, có trường hợp công dân còn bị các phần tử cơ hội chính trị, thế lực thù địch lôi kéo, kích động, mua chuộc tham gia khiếu kiện đông người, có hành vi chống đối quyết liệt làm cho vụ việc thêm phức tạp, gây rối an ninh trật tự.

Thẳng thắn nhận khuyết điểm và sửa sai

Sau khi lắng nghe các đại biểu phân tích tình hình và cho ý kiến, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã bày tỏ sự đồng tình, thống nhất về nhiều nội dung, nhất là nội dung dự báo tình hình và phân tích nguyên nhân của tình hình khiếu nại, tố cáo đông người. Tuy nhiên, Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh, “Tiên trách kỷ, hậu trách nhân. Chính chúng ta phải trách chúng ta, xem lại chúng ta. Đồng thời chúng ta nói dân chủ, dân chủ hơn nữa nhưng cũng kỷ cương, kỷ cương hơn nữa trong việc xử lý công việc có liên quan khiếu nại, tố cáo”. Thủ tướng cũng chỉ rõ. “Nếu cán bộ không làm sai mà làm việc công tâm, khách quan, lắng nghe ý kiến của người dân, bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân thì chắc chắn ít xảy ra hoặc không xảy ra khiếu kiện phức tạp”.

Theo đó, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng phải cầu thị, nghiêm túc đánh giá sự việc theo đúng quy định của pháp luật,việc đúng thì cần kiên trì thuyết phục, vận động người dân; việc không đúng thì phải nghiêm túc sửa sai, khắc phục, không ngoan cố, không vì vấn đề "nhiệm kỳ này, nhiệm kỳ kia" mà không dám nhận lỗi…; đồng thời yêu cầu các cơ quan có liên quan lập kế hoạch, có định hướng tiến độ cụ thể để giải quyết từng vụ việc, công khai trên mạng.

Thủ tướng đề nghị từ Trung ương đến địa phương, các ngành có liên quan như Thanh tra Chính phủ, Tài nguyên và Môi trường, Công an,… đặc biệt là các địa phương cần vào cuộc để có thể thay đổi căn bản tình hình, không để vì vấn đề khiếu nại, tố cáo gây mất ổn định tình hình đất nước. Chính sách đối thoại cần được chú trọng từ cơ sở đến các cấp ủy, chính quyền. Đồng thời, mỗi cấp ủy, chính quyền phải khẩn trương vào cuộc, không khoán trắng việc tiếp dân, giải quyết khiếu nại cho thanh tra, phòng tiếp dân. Địa phương nào nhiều vụ việc khiếu nại tố cáo đông người, phức tạp chứng tỏ cấp ủy chính quyền chưa thực sự quan tâm.Mọi khiếu nại, tố cáo phải được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, giải quyết đúng quy định, đối thoại, lắng nghe, giải quyết hợp lý, hợp tình để không tạo thành điểm nóng.

Xây dựng kế hoạch cụ thể

Thủ tướng yêu cầu Thanh tra Chính phủ và đặc biệt các địa phương phải lập kế hoạch cụ thể về giải quyết các vụ khiếu kiện, tố cáo đông người phức tạp. Thanh tra Chính phủ rà soát, lập danh sách tất cả các vụ việc phức tạp kéo dài tại 27 địa phương. Các tỉnh, thành phố phải cung cấp đầy đủ danh sách các vụ việc cho Thanh tra Chính phủ, cùng Thanh tra Chính phủ lập kế hoạch, có định hướng tiến độ cụ thể để giải quyết từng vụ việc, công khai trên mạng.

Địa phương cần phân công rõ cơ quan chủ trì giải quyết từng vụ việc, mỗi đồng chí trong Thường trực Tỉnh ủy, Thành ủy chịu trách nhiệm theo dõi đôn đốc, giải quyết một số vụ việc, đồng thời việc đánh giá hoàn thành nhiệm vụ hàng năm phải gắn với nội dung giải quyết khiếu nại tố cáo này.

Chủ tịch UBND các tỉnh chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc giải quyết khiếu kiện trên địa bàn. Cần lập chương trình tiếp công dân, giải quyết vụ việc, không ỷ lại, khoán trắng cho một Phó Chủ tịch phụ trách.Cần tập trung chấn chỉnh, khắc phục các bất cập trong các chính sách pháp luật, nhất là vấn đề đền bù, giải phóng mặt bằng. Chính quyền địa phương phải có giải pháp kịp thời, bảo đảm tốt an ninh trật tự liên quan đến các vụ việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Bộ Công an chỉ đạo công an các địa phương tiếp tục tăng cường các biện pháp, nắm chắc tình hình, có biện pháp xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, bảo đảm an ninh trật tự xã hội.

Bộ Công Thương cần phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, đánh giá việc chuyển đổi mô hình quản lý chợ, chuyển chợ dân sinh, chợ truyền thống sang trung tâm thương mại để có giải pháp tổng thể.

Ngoài ra, Thủ tướng cũng lưu ý, cần nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân, coi trọng công tác dân vận, mặt trận. Các đoàn thể chính trị phải phân tích, giải thích pháp luật cho người dân hiểu rõ về quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tuy nhiên, khi đã giải quyết hết sức, đối thoại hết sức, có lý, có tình nhưng vẫn còn khiếu kiện thì đưa ra tòa hành chính.

Làm tốt công tác truyền thông thông tin về giải quyết khiếu nại, tố cáo. Việc đưa tin phải khách quan, trung thực, không đưa tin một chiều, sai lệch nội dung, bản chất sự việc, gây tác động tiêu cực đến dư luận để các phần tử xấu lợi dụng, xuyên tạc./.

Kim Dung