Thực tế cho thấy, công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược đã đạt được những kết quả nhất định, ngày càng có vai trò quan trọng trong quản lý dược phẩm. Qua đó, góp phần chấn chỉnh hoạt động về sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh thuốc; quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất dùng làm thuốc và thuốc phóng xạ; quản lý giá thuốc; quản lý chất lượng thuốc và phòng, chống thuốc giả, thuốc kém chất lượng, thuốc không được phép lưu hành…

Tuy nhiên, công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược cũng có một số khó khăn nhất định cần được khắc phục trong thời gian tới.

Hiện nay, công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược được quy định trong nhiều văn bản pháp luật, như: Luật Thanh tra số 56/2010/QH12; Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2013/QH13 và một số nghị định của Chính phủ, thông tư của Thanh tra Chính phủ, Bộ Y tế. Quy trình thanh tra dược cũng được quy định cụ thể tại Quyết định số 5026/QĐ-BYT ngày 21/9/2009 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Có thể nói, hệ thống văn bản pháp luật này tạo hành lang pháp lý quan trọng để công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược được tiến hành đúng pháp luật, đem lại hiệu quả cao, có tác động tích cực đến đời sống xã hội.

Theo quy định, Thanh tra Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý Nhà nước về công tác thanh tra y tế, bao gồm cả thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược. Bên cạnh đó, Cục Quản lý Dược và thanh tra sở y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về dược theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

leftcenterrightdel
 Ảnh minh họa

Về tổ chức, nhân sự tại Thanh tra Bộ, có 01 Phó Chánh Thanh tra là dược sỹ cao cấp có trình độ trên đại học giúp Chánh Thanh tra Bộ trong công tác chỉ đạo, điều hành và triển khai nhiệm vụ về công tác thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; 01 Phòng Thanh tra Dược, Mỹ phẩm, Trang thiết bị y tế. Với lực lượng còn mỏng, song trong hai năm 2016, 2017, công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược đã đạt được những kết quả nhất định, đóng góp quan trọng vào kết quả của thanh tra ngành Y tế nói riêng, của ngành Thanh tra nói chung.

Để đạt được kết quả này, Thanh tra Bộ Y tế đã làm tốt công tác xây dựng kế hoạch thanh tra cũng như công tác hướng dẫn, chỉ đạo triển khai kế hoạch. Cụ thể, hàng năm, Bộ trưởng Bộ Y tế đã có chỉ đạo định hướng công tác thanh tra, kiểm tra và ký phê duyệt kế hoạch công tác thanh tra y tế. Trong đó, đều có nội dung về thanh tra việc thực hiện quy chế chuyên môn dược và các quy định của pháp luật về kinh doanh thuốc, kê đơn thuốc tại các cơ sở dược nói chung và các cơ sở bán lẻ thuốc, quầy thuốc nói riêng. Trên cơ sở kế hoạch thanh tra đã được Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt, Thanh tra Bộ Y tế đã có định hướng hướng dẫn về công tác thanh tra tại Cục Quản lý Dược và sở y tế các tỉnh, thành phố về công tác thanh tra y tế trên địa bàn trong đó có nội dung thanh tra về công tác dược.

Bên cạnh đó, Thanh tra Bộ còn đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực trực tiếp triển khai kế hoạch thông qua việc tổ chức tập huấn nghiệp vụ thanh tra cho hệ thống các cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành và thanh tra sở y tế các tỉnh, thành phố trong đó, tổ chức 02 lớp/năm về công tác thanh tra lĩnh vực dược, mỗi lớp có từ 40 - 50 cán bộ làm công tác thanh tra chuyên ngành tham dự.

Trên thực tế, kết quả công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược giai đoạn 2016 - 2017 có nhiều chuyển biến tích cực cả về chất và lượng.

Tại Thanh tra Bộ, năm 2016 đã triển khai 10 đoàn thanh tra có lồng ghép nội dung thanh tra về việc thực hiện quy chế chuyên môn dược và các quy định về kê đơn và bán thuốc theo đơn. Qua thanh tra đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 13 cơ sở có hành vi vi phạm với tổng số tiền 352.500.000 đồng. Năm 2017, Thanh tra Bộ đã triển khai 8 đoàn thanh tra tại 61 đơn vị, trong đó có 03 sở y tế, 02 cơ sở kiểm nghiệm thuốc, 8 cơ sở khám chữa bệnh, 48 cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc. Qua thanh tra đã phát hiện và xử phạt 16 cơ sở có hành vi vi phạm hành chính với tổng số tiền là 400.000.000 đồng.

Tại Cục Quản lý Dược, năm 2016 đã triển khai 14 đoàn thanh tra, kiểm tra với tổng số cơ sở được thanh tra, kiểm tra là 72, trong đó cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc là 50, cơ sở đăng ký thuốc là 22. Qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền xử phạt và truy thu là 8.381.912.079 đồng. Chuyển 03 vụ việc sang Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C49) Bộ Công an để điều tra, giải quyết theo thẩm quyển.

Năm 2017, Cục Quản lý Dược triển khai 48 đoàn thanh tra, kiểm tra tại 118 cơ sở trong đó có 04 bệnh viện và nhà thuốc bệnh viện, 11 cơ sở nhập khẩu thuốc, 19 cơ sở bán buôn thuốc, 36 cơ sở bán lẻ thuốc, 8 cơ sở sản xuất thuốc, 09 phòng khám, 31 cơ sở sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm. Qua thanh tra đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 54 cơ sở với tổng số tiền là 2.629.000.000 đồng.

Sở y tế các tỉnh, thành phố đã triển khai công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn dược và các quy định về sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc trên địa bàn, chú trọng thanh tra công tác kê đơn và bán thuốc theo đơn. Năm 2016 đã triển khai thanh tra, kiểm tra tại 9.631 cơ sở dược, phát hiện 1.806 cơ sở vi phạm, đình chỉ hoạt động 112 cơ sở, tước giấy phép hoạt động 69 cơ sở, thu giữa và tiêu hủy 15 thùng thuốc không đạt chất lượng. Xử phạt vi phạm hành chính 1.248 cơ sở với tổng số tiền xử phạt là 15,4 tỷ đồng.

Năm 2017, thanh tra, kiểm tra về lĩnh vực dược đối với tổng số 15.307 cơ sở, trong đó có 4.508 cơ sở vi phạm, đã xử lý vi phạm hành chính 1.551 cơ sở, với hình thức cảnh cáo 197 cơ sở, đình chỉ hoạt động 212 cơ sở, tước giấy phép hoạt động 16 cơ sở, tước quyền sử dụng 12 chứng chỉ hành nghề dược trong thời hạn 02 tháng; đình chỉ 12 nhà thuốc hoạt động không phép; tiêu hủy 1.200 kg thuốc không còn nguyên bao bì nhãn mác, 3.143 sản phẩm mỹ phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, mỹ phẩm chưa có số công bố của 05 cơ sở trị giá 230.597.000 đồng, 3.210 hộp thuốc Đông y Thần Khúc, 36 khoản thuốc hết hạn sử dụng, 16 khoản thuốc phi mậu dịch và 2.823,5 lít cồn thành phẩm được đóng trong các lọ có thể tích 50 ml, 100 ml, 500ml trị giá 128.398.000 đồng của Công ty Cổ phần Quốc tế Đại Lợi. Phạt tiền 1.565 cơ sở với tổng số tiền là 12.943.350.000 đồng.

Mặc dù, luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế cũng như của Thanh tra Chính phủ song công tác thanh tra ngành Y tế nói chung và thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược nói riêng vẫn gặp một số khó khăn, vướng mắc. Trong đó, đáng chú ý là hiện nay công chức làm công tác thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược tại Bộ Y tế và sở y tế các tỉnh, thành phố còn thiếu trong khi số cơ sở hành nghề dược (sản xuất, xuất nhập khẩu, bán buôn, bán lẻ thuốc) trên cả nước là rất lớn. Công tác đào tạo, đào tạo lại cho cán bộ thanh tra chuyên ngành còn chưa được thường xuyên. Hơn nữa, một số sở y tế có bố trí cán bộ làm công tác thanh tra chuyên ngành dược nhưng chưa được đào tạo chuyên môn về lĩnh vực dược. Điều này gây không ít khó khăn cho hoạt động thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược.

Bên cạnh đó, Thanh tra Bộ, thanh tra sở hiện nay được Bộ Y tế và sở y tế bố trí nguồn kinh phí hàng năm để phục vụ công tác thanh tra trong năm, bao gồm các hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát, xác minh giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, tổ chức hội nghị, hội thảo, công tác phí, trang phục thanh tra… Chính vì vậy, việc phân bổ kinh phí hoạt động thường xuyên còn hạn chế, trang thiết bị làm việc và phục vụ tác nghiệp chưa được quan tâm đầu tư đầy đủ.

Chưa kể, quy trình, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra chuyên ngành còn nhiều quy định chưa phù hợp, chi phí lớn. Do đặc thù của đối tượng thanh tra chuyên ngành hầu hết là những cơ sở nhỏ, lẻ (hộ cá thể kinh doanh thực phẩm, nhà thuốc, phòng khám,..) nên thông thường việc thanh tra tại một cơ sở diễn ra trong thời gian ngắn. Vì vậy, việc thực hiện quy trình thanh tra theo đúng quy định tại Luật Thanh tra và Thông tư số 05/2014/TT-TTCP ngày 16/10/2014 của Thanh tra Chính phủ như việc công bố quyết định thanh tra, thông qua dự thảo kết luận thanh tra, công khai kết luận thanh tra, ra văn bản thông báo kết thúc thanh tra tại cơ sở là rất khó khăn, nhất là các cuộc thanh tra tại các tỉnh, thành phố, với nhiều đối tượng trong cùng một quyết định thanh tra.

Mặt khác, qua thực tiễn triển khai công tác thanh tra cho thấy, việc công bố công khai kết luận thanh tra tại cuộc họp với thành phần gồm người ra quyết định thanh tra hoặc người được ủy quyền, đại diện đoàn thanh tra, đối tượng thanh tra, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan rất khó thực hiện và có nhiều trường hợp không cần thiết, gây tốn kém cho ngân sách Nhà nước trong khi kinh phí hành chính đang rất hạn hẹp. Các chế tài cũng như việc áp dụng trong xử phạt vi phạm hành chính chưa thống nhất, chưa đảm bảo tính răn đe, một số điều quy định còn chồng chéo, chưa phù hợp với thực tiễn nên gây khó khăn cho doanh nghiệp như việc áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề dược. Các văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực dược sau khi có hiệu lực thi hành và áp dụng thì trong khoảng thời gian 2-3 năm đã sửa đổi, bổ sung. Do đó, gây khó khăn cho các đơn vị quản lý ở địa phương và doanh nghiệp trong việc triển khai thực hiện hoặc định hướng phát triển (ví dụ như công tác đấu thầu, mua sắm thuốc).

Từ những phân tích nêu trên cho thấy phải sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách cho phù hợp với hoạt động thực tiễn của công tác thanh tra dược, đồng thời tiếp tục phát huy được thế mạnh và hiệu quả của công tác này. Trong đó cần tập trung vào những nội dung sau:

Thứ nhất, tại thanh tra sở y tế cần bổ sung, bố trí cán bộ có chuyên môn về lĩnh vực dược để thực hiện công tác thanh tra chuyên ngành dược.

Thứ hai, cần ban hành quy định riêng về trình tự, thủ tục khi tiến hành một cuộc thanh tra chuyên ngành, trong đó quy định cụ thể hơn trong việc thực hiện các quyền trong hoạt động thanh tra của người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra, thành viên đoàn thanh tra, thanh tra viên, công chức thanh tra chuyên ngành vì quy định hiện nay hầu hết chưa phù hợp với thanh tra chuyên ngành.

Bên cạnh đó, công khai kết luận thanh tra theo hướng “mở”. Cụ thể: Đối với các cuộc thanh tra mà nội dung thanh tra không phức tạp thì cơ quan tiến hành thanh tra có thể gửi kết luận thanh tra cho đối tượng thanh tra để thực hiện công khai mà không nhất thiết phải tổ chức công bố công khai tại cuộc họp với thành phần gồm người ra quyết định thanh tra hoặc người được ủy quyền, đại diện đoàn thanh tra, đối tượng thanh tra, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan như hiện nay. Đồng thời, đăng trên cổng thông tin điện tử của cơ quan ban hành kết luận thanh tra, đăng báo công khai kết luận thanh tra.

Thứ ba, quan tâm bổ sung kinh phí cho hoạt động thanh tra chuyên ngành, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo.

Thứ tư, cho áp dụng quy định về việc sử dụng tỷ lệ tiền xử phạt vi phạm hành chính để tăng cường đầu tư cho hoạt động thanh tra chuyên ngành. Hiện nay, công chức thực hiện thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược được quyền xử phạt vi phạm hành chính, tuy nhiên số tiền xử phạt này nộp về kho bạc Nhà nước, cơ quan thanh tra không được trích phần trăm sử dụng.

Thứ năm, tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật về công tác thanh tra chuyên ngành, xử phạt vi phạm hành chính đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với tình hình thực tiễn cũng như tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Trong đó, rà soát, sửa đổi bổ sung các văn bản hiện hành liên quan đến thanh tra chuyên ngành lĩnh vực dược và xử phạt vi phạm hành chính về lĩnh vực dược./.

Minh Nguyệt