Khoản 1 Điều 3 Luật Thanh tra quy định, thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.

Theo Khoản 2 Điều 3, thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Theo Khoản 3 Điều 3, thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó.

leftcenterrightdel
Hội thảo "50 năm Thanh tra Công an nhân dân xây dựng, phát triển và trưởng thành"
 

Bối cảnh ra đời của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ IV và những tác động đối với công tác thanh tra CAND trong tình hình mới

Sự ra đời của cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ tư

CMCN lần thứ nhất: Năm 1784 đặc trưng là cơ khí hóa với máy chạy bằng thủy lực và hơi nước trung tâm nước Anh.

CMCN lần thứ hai: Từ năm 1871 - 1914 đặc trưng là động cơ điện và sản xuất hàng loạt trung tâm và khởi nguồn từ Mỹ.

CMCN lần thứ ba: Từ năm 1969 đặc trưng là kỷ nguyên máy tính và tự động hóa trung tâm và khởi nguồn từ Mỹ.

CMCN lần thứ tư: Từ năm 2000 đặc trưng là điều khiển hệ và Robert. Các hệ thống liên kết thế giới thực và thế giới ảo.

Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 - 2009 đặt ra phải điều chỉnh, nhiều nền kinh tế phát triển, Mỹ và phương Tây bị cạnh tranh do đó phải cơ cấu lại nền kinh tế bởi sự phát triển của Trung Quốc vượt Nhật Bản năm 2006, vượt Mỹ năm 2010 về sản lượng chế tạo trở thành “công xưởng” lớn nhất thế giới; già hóa dân số, lực lượng lao động giảm; sự đột phát của khoa học công nghệ nhất là một số lĩnh vực công nghệ “thông minh” như kỹ thuật số, tự động hóa,công nghệ kết nối…

TOP 15 VẤN ĐỀ CỦA CMCN 4.0

1)     Cơ sở dữ liệu tập trung (Big Data)

2)     Thành phố thông minh (Smart Cities)

3)     Tiền ảo (Blockchain/Bitcoin)

4)     Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence)

5)     Năng lượng tái tạo/Công nghệ sạch (Renewable Energy/Clean-tech)

6)     Công nghệ màng mỏng (FinTech)

7)     Thương mại điện tử (E-Commerce)

8)     Người máy (Robotics)

9)     Công nghệ in 3D (3D Printing)

10) Kết nối thực ảo (Virtual/Augmented Reality)

11) Các nền kinh tế chia sẻ (Shared Economies)

12) Internet kết nối vạn vật (IoThings).

13) Công nghệ Nano/Vật liệu 2D, (Nanotechnology/2D Materials)

14) Công nghệ sinh học/Biến đổi gen và cách mạng nông nghiệp (Biotechnology/Genetics & Agricultural Innovation).

15) Khử muối lọc nước ngọt từ nước biển và quản lý chất thải rắn (Desalination and Enhanced Waste Management)

An ninh phi truyền thống

An ninh phi truyền thống cũng được nhìn nhận dưới những đặc điểm cơ bản như sau:

An ninh phi truyền thống là những vấn đề đe dọa nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ, suy rộng ra là cả thế giới;  làm suy giảm chất lượng cuộc sống, đe dọa đến cuộc sống con người và sự ổn định xã hội, làm gia tăng các hiểm họa từ tự nhiên, qua đó tác động, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của xã hội. 

An ninh phi truyền thống không bó hẹp trong phạm vi một quốc gia; tác động, ảnh hưởng trên phạm vi toàn thế giới; liên quan đến nhiều lĩnh vực, đến những vấn đề an ninh truyền thống nhưng mở rộng hơn về mức độ đe dọa (cả trực tiếp lẫn gián tiếp, cả trước mắt lẫn lâu dài) với an ninh toàn cầu.

Theo quan điểm của Liên hợp quốc, những thách thức từ an ninh phi truyền thống trong các thập niên đầu của thế kỷ XXI bao gồm:

Gồm 4 vấn đề: Môi trường suy thoái, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và khủng bố quốc tế.

Quan điểm khác lại quy an ninh phi truyền thống vào 5 lĩnh vực (kinh tế, môi trường, xã hội, chính trị và văn hóa), hoặc thành 6 nhóm (ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên, tội phạm, khủng bố, dịch bệnh và thảm họa địa chất).

Tổng hợp từ nhiều nghiên cứu khác nhau, nội dung an ninh phi truyền thống bao gồm  10 mối đe dọa: (1) khủng bố, (2) ma túy, (3) hải tặc, (4) rửa tiền,  (5) tin tặc, (6) thảm họa môi trường, (7) dịch bệnh, (8) buôn bán người, (9) di cư bất hợp pháp, (10) cực đoan tôn giáo.

Tác động của Cách mạng 4.0, an ninh phi truyền thống đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng lực lượng CAND

Quy mô tốc độ phát triển chưa từng có trong lịch sử, tốc độ phát triển cấp số nhân, tác động to lớn về kinh tế và môi trường sinh thái. Tiêu chí tốc độ lan truyền của công nghệ được sử dụng đạt ngưỡng 50 triệu người (điện thoại 75 năm, radio cần 38 năm, Tivi cần 13 năm, internet chỉ cần 4 năm, Facebook cần 3,5 năm). Về kinh tế tác động đến tiêu dùng, sản xuất, năng xuất và giá cả.

Bản đồ kinh tế thế giới, bản đồ sức mạnh của các doanh nghiệp cũng đang được vẽ lại. Ví dụ, công nghệ in 3D trị giá 3,1 tỷ USD/năm tăng 35% so với năm 2012; trong 6 năm tới sẽ tăng trung bình 32% đạt 21 tỷ USD vào năm 2020.

(1) Cạnh tranh việc làm: Theo diễn đàn kinh tế thế giới 1/2016 dự báo sẽ mất 5 triệu việc làm vào năm 2020. Theo Ngân hàng Thế giới (WB): Về chất lượng nhân lực đạt 3,79 điểm (thang điểm 10); đứng thứ 11/12 nước ở châu Á tham gia xếp hạng. Chỉ số cạnh tranh nhân lực 4,3/10 điểm. Năng lực cạnh tranh 4,3/10: xếp hạng 56/133 nước.

Nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) dự báo rằng, trong 2 thập niên tới, khoảng 56% số lao động kỹ năng thấp, một số công việc hành chính, văn phòng tại 5 quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, có nguy cơ mất việc vì robot. “Robot cướp việc con người đã đến Việt Nam: 90% công nhân ở một nhà máy Bình Dương đã phải nghỉ việc vì robot.

Theo ILO, 86% người lao động Việt Nam trong ngành dệt may - da giày và 3/4 lao động trong ngành điện - điện tử có thể phải đối mặt với nguy cơ mất việc làm cao do tự động hóa. Ở Đài Loan, Foxconn - doanh nghiệp đã giàu lên từ việc chuyên “dùng sức người” để gia công phụ kiện cho Apple, Sony và Nokia - vừa qua đã cắt giảm 60.000 công nhân (hơn một nửa lượng lao động hiện có) để thay thế bằng robot. Và câu chuyện tương tự hoàn toàn có thể xảy ra tại Samsung, với hơn 100.000 công nhân hiện tại ở Việt Nam.

Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp/chứng chỉ 20.3% năm 2015. Thiếu kỹ năng mềm: Ngoại ngữ, công nghệ thông tin, kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, tác phong công nghiệp (trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp).

(2) Tăng sức ép gia tăng dòng nhập cư: Tự do hóa lao động, theo chứng chỉ nghề tổ chức lao động thế giới MRA, dòng lao động thông qua: (1) Hợp đồng ký với doanh nghiệp; (2) DN trúng thầu, đầu tư; (3) Hợp đồng cá nhân.

(3) Tác động lên chính quyền:

Cho phép công dân gắn kết với chính quyền hơn, tham gia rộng rãi hơn vào các hoạt động hoạch định chính sách. Sức mạnh công nghệ mới làm tăng khả năng kiểm soát của chính quyền; cho phép việc tương tác hai chiều giữa người dân và chính quyền, đồng thời tăng sức mạnh giám sát và lãnh đạo, điều tiết nền kinh tế, do vậy, sẽ tăng cường và đẩy nhanh sự minh bạch và hội nhập. Tuy nhiên, vai trò trung tâm thực hiện chính sách của chính quyền giảm đi bởi các nguồn cạnh tranh mới cũng như xu hướng tái sắp xếp và phân tán quyền lực được công nghệ mới hỗ trợ.

Khả năng thích ứng với công nghệ mới của các cơ quan công quyền sẽ quyết định năng lực quản lý của họ. Chính quyền và các cơ quan quản lý của mình sẽ cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và các hội, hiệp hội.

(4) Tác động đối với doanh nghiệp

Có bốn tác động chính: 1) về kỳ vọng của khách hàng, 2) về nâng cao chất lượng sản phẩm, 3) về đổi mới hợp tác và 4) về các hình thức tổ chức.

Các doanh nghiệp có thể khởi nghiệp dễ dàng hơn, vốn ít hơn trong khi mang lại lợi nhuận lớn trong thời gian ngắn hơn. Ví dụ, trường hợp của WhatsApp, khởi đầu với nhóm nhỏ nhà đầu tư, vốn bỏ ra cũng nhỏ; tháng 2/2014, Facebook đã đồng ý chi 22 tỷ USD cho công ty có 55 nhân viên này. Trong khi đó, hãng hàng không Hoa Kỳ United Continental có giá thị trường cũng 22 tỷ USD tính đến tháng 12/2015, nhưng có tới 82.300 nhân viên.

Đối với các nhà sản xuất, sự du nhập các công nghệ tiên tiến giúp tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, tăng hiệu quả sản xuất, thúc đẩy sáng tạo và phát triển của nền công nghiệp trong dài hạn. Chi phí vận chuyển và liên lạc giảm, dây chuyền cung cấp hiệu quả hơn, chi phí thương mại được giảm thiểu.

Đối với người tiêu dùng, phương thức tiêu dùng, thời gian tiếp cận sản phẩm sẽ thay đổi. Các hoạt động như tiêu dùng, sử dụng dịch vụ cơ bản đều có thể thực hiện từ xa. Thêm vào đó, người tiêu dùng được tiếp cận thông tin sản phẩm minh bạch hơn do áp lực duy trì lợi thế cạnh tranh giữa các nhà sản xuất.

(5) Tác động đối với con người:

Con người có thể sẽ mất dần những năng lực tinh túy của mình như lòng trắc ẩn và sự cộng tác. Kết nối mạng liên tục có thể làm hủy hoại một trong những tài sản quý giá nhất của con người: giao tiếp trong thế giới thực, phản ánh và chiêm nghiệm cuộc sống…

Mất khả năng kiểm soát dữ liệu cá nhân sẽ ngày càng dữ dội hơn. Những đột phá trong công nghệ sinh học và AI đang tái định nghĩa lại khái niệm thế nào là “con người” khi loài người dần có xu hướng bị “robot hóa”.

(6) Đặt ra những yêu cầu mới về kiến thức kỹ năng và tâm thế của người lao động. Những kiến thức và kỹ năng có thể chia thành 3 nhóm: (1) Các kiến thức và kỹ năng liên quan đến nhận thức, tư duy hệ thống, tư duy phản biện, kỹ năng thích nghi, kỹ năng sáng tạo. (2) Các kỹ năng về thể chất: Kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng số, kỹ năng kết nối. (3) Các kỹ năng về xã hội: Giao tiếp, ứng xử, tạo lập quan hệ, làm việc theo nhóm.

Việc áp dụng tổng hòa những kiến thức kỹ năng và tâm thế để đổi mới sáng tạo quan trọng hơn nhiều so với những kiến thức, kỹ năng chuyên biệt trước đây.

(7) Tác động lên báo chí, truyền thông:

Công nghệ viết tin tự động: Phần mềm tự động viết tin tức tài chính đã được hãng thông tấn AP đưa vào sử dụng từ năm 2014 với tốc độ lên tới 2.000 bản tin/giây và tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực khác. Với công nghệ lắng nghe mạng xã hội, các nhà báo sẽ nhanh chóng phát hiện những xu hướng nội dung được thích và chia sẻ nhanh nhất, nhiều nhất. Một trong những thách thức lớn nhất cho các mạng xã hội hiện nay là khả năng phát hiện sớm và ngăn chặn những tin tức giả mạo lan truyền cực kỳ nhanh chóng và không giới hạn. Điều đó có thể tác động rất nguy hiểm đến lòng tin và sự ổn định trong xã hội.

Kèm theo đó, một vấn đề mới nổi lên là trách nhiệm đạo đức báo chí của kỹ sư công nghệ - người viết ra những thuật toán để tìm kiếm, lựa chọn, kiểm soát và hiển thị những nội dung đến với người dùng mạng xã hội theo cách mà kỹ sư công nghệ cho là phù hợp nhất.

(8) Về kinh tế: Thúc đẩy nền kinh tế thế giới chuyển sang kinh tế tri thức - thông minh; làm “mờ dần” tính chất giữa công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp; tác động đến tiêu dùng, sản xuất và giá cả; tác động tích cực đến lạm phát toàn cầu. Kinh tế thế giới bước vào giai đoạn tăng trưởng chủ yếu dựa vào động lực công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay cho tăng trưởng chủ yếu dựa vào các yếu tố đầu vào truyền thống. 

Cách mạng 4.0 đang vẽ lại bản đồ kinh tế trên thế giới, với sự suy giảm quyền lực của các quốc gia dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên và sự gia tăng sức mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bản đồ sức mạnh của các doanh nghiệp cũng đang được vẽ lại: Các tập đoàn lớn vang bóng một thời và thống lĩnh thị trường trong một giai đoạn dài đang bị các doanh nghiệp trẻ khởi nghiệp trong giai đoạn gần đây trong lĩnh vực công nghệ vượt mặt. Các công ty như Google, Facebook… đang tăng trưởng nhanh, trong khi IBM, Microsoft, Cisco, Intel, hay một loạt các tập đoàn điện tử lớn của Nhật Bản đang phải trải qua một quá trình tái cơ cấu đầy khó khăn.

(9) Tác động đến môi trường: Là tích cực trong ngắn hạn và hết sức tích cực trong trung và dài hạn nhờ các công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường. Các công nghệ giám sát môi trường cũng đang phát triển nhanh, đồng thời còn được hỗ trợ bởi Internet kết nối vạn vật, giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực, ví dụ thông qua các phương tiện như máy bay không người lái được kết nối bởi Internet được trang bị các camera và các bộ phận cảm ứng có khả năng thu thập các thông tin số liệu cần thiết cho việc giám sát.

(10) Tác động đến an ninh, tác động đến công tác hậu cần - kỹ thuật, khoa học công nghệ trong xây dựng lực lượng CAND

Một mặt làn sóng công nghệ mới, công nghệ cao làm gia tăng các tội phạm công nghệ cao, vũ khí sinh học, vũ khí tự động... có tầm ảnh hưởng xuyên quốc gia. Mặt khác, sẽ giúp tăng cường an ninh quốc gia dưới sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ nếu hệ thống điều hành nhà nước đủ linh hoạt để quản lý, hợp tác chặt chẽ với các doanh nghiệp và công dân.

Gia tăng các yếu tố là nguyên nhân dẫn đến suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, tham nhũng, lãng phí trong lực lượng CAND: Lối sống cá nhân chủ nghĩa, ích kỷ, thực dụng, đề cao lợi ích cá nhân trên lợi ích tập thể; dễ bị dao động, giảm sút niềm tin do tác động từ các thông tin trên mạng xã hội; thông thoáng trong xuất cảnh dễ bị móc nối, tuyển lựa cơ sở gián điệp…

Yêu cầu nhiệm vụ của công tác thanh tra CAND hiện nay

Nâng cao vai trò, chức năng Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí của Thanh tra Công an các cấp; tham mưu triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương của Đảng, Nhà nước, Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Công an về phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Tham mưu lãnh đạo Công an các cấp triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa tham nhũng trong nội bộ, xác định trách nhiệm người đướng đầu trọng tâm là: (1) Thực hiện đúng các quy định của pháp luật và Bộ Công an về công khai, minh bạch trong hoạt động của từng lực lượng, từng đơn vị; các chế độ, định mức, tiêu chuẩn; chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ, chiến sỹ CAND, kê khai, minh bạch tài sản, thu nhập…; (2) Chủ động kiểm tra, chấn chỉnh cán bộ, chiến sỹ trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ, nhất là những khâu, lĩnh vực công tác dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực; (3) Xác minh, kết luận, xử lý kịp thời đơn tố cáo tham nhũng và các hành vi khác liên quan đến tham nhũng của cán bộ, chiến sỹ Công an.

Tập trung thanh tra vào một số lĩnh vực có nguy cơ xảy ra tham nhũng, lãng phí, như: Việc quản lý, thực hiện dự án, công trình, đầu tư xây dựng cơ bản; mua sắm phương tiện, trang thiết bị; quản lý, sử dụng các nguồn kinh phí.

Góp phần nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo chỉ huy; xây dựng lực lượng Công an cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, thực sự là thanh bảo kiếm của Đảng. Chủ động thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của Thủ trưởng Công an, Cảnh sát PCCC các đơn vị, địa phương trong thực hiện các quy định của pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân và phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Thông qua công tác kiểm tra, thanh tra, điều tra án, giải quyết các vụ việc về an ninh, trật tự để phát hiện và xử lý nghiêm, kịp thời các hành vi tham nhũng của cán bộ, chiến sỹ Công an.

Giải quyết dứt điểm các đơn khiếu nại, tố cáo, nhất là đơn liên quan đến lãnh đạo, chỉ huy Công an các cấp. Quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo cần làm rõ nguyên nhân phát sinh để có biện pháp khắc phục, chấn chỉnh, phòng ngừa và kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng công tác và xây dựng lực lượng CAND.

Tiến hành thanh tra chuyên đề diện rộng việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các đơn vị trực thuộc; công tác nghiệp vụ cơ bản, công tác khởi tố, bắt, tạm giam, tạm giữ, điều tra, xử lý tội phạm. Tổ chức thanh tra về công tác xử lý vi phạm hành chính đối với các vụ việc về lĩnh vực hình sự, ma túy; điều tra, giải quyết các vụ tai nạn, va chạm giao thông; việc chấp hành các quy định của pháp luật về xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú của người nước ngoài; việc chấp hành các quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy./.

Thượng tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Thành

                                Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an