Qua thanh tra đều đặn phát hiện vi phạm, sai phạm

Năm 2016, Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Thông tin và Truyền thông (TTTT), đã xác nhận đăng ký xuất bản 64.588 xuất bản phẩm (XBP), trong đó 1.893 tên XBP điện tử; XBP nộp lưu chiểu dưới dạng in là 32.126 cuốn (tăng 10,3% so với năm 2015), xuất bản dưới dạng điện tử là 679 XBP (giảm 42%), XBP dưới dạng băng đĩa, bản đồ, ảnh lịch sử các loại là 2.153 XBP (tăng 71,5%).

Cục Xuất bản, In và Phát hành đã phát hiện và xử lý 179 XBP vi phạm, trong đó 114 XBP vi phạm nội dung, 6 XBP mạo danh nhà xuất bản (NXB), in lậu, nhập lậu và lưu hành bất hợp pháp, 59 XBP vi phạm khác. Về công tác thanh tra, kiểm tra, Cục Xuất bản, In và Phát hành đã tổ chức triển khai 6 cuộc thanh tra chuyên ngành, 16 cuộc kiểm tra theo kế hoạch và đột xuất chuyên ngành; cùng tham gia Đoàn Liên ngành Phòng, chống in lậu Trung ương tiến hành 16 cuộc thanh tra, kiểm tra(1).

Theo đánh giá tại hội nghị giao ban cơ quan chủ quản NXB năm 2016 do Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ TTTT và Hội Xuất bản Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 11/1/2017 tại Hà Nội: Công tác chỉ đạo, định hướng, công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý sai phạm của các NXB trực thuộc có nơi bị buông lỏng. Năm 2016, có trên 100 XBP vi phạm về nội dung ở các mức độ khác nhau, chủ yếu tập trung ở các đầu sách liên kết, trong đó có những sai phạm nghiêm trọng, như: Phản ánh tư tưởng và luận điểm của tác giả trái với quan điểm, đường lối của Đảng, bác bỏ tính đúng đắn và ưu việt trong các chính sách của Nhà nước, nội dung phản cảm, không phù hợp thuần phong mỹ tục, nêu những vấn đề chưa được kiểm chứng, thiếu cơ sở khoa học... Một số cơ quan chủ quản, Ban Cán sự Đảng, Đảng Đoàn chưa làm tốt công tác kiểm tra, giám sát dẫn đến tình trạng NXB xảy ra sai phạm kéo dài nhưng vẫn không được cơ quan chủ quản tiến hành các biện pháp xử lý kịp thời, hiệu quả(2).

Tại hội nghị triển khai công tác xuất bản và phát hành năm 2017 do Bộ TTTT phối hợp Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức ngày 24/2/2017 ở Đà Nẵng, ông Chu Văn Hòa, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành chỉ rõ: “Một số địa phương do hạn chế nhân lực nên chưa thường xuyên kiểm tra thị trường để kịp thời phát hiện các XBP không rõ nguồn gốc hoặc XBP trái phép. Việc nộp lưu chiểu XBP không kinh doanh chưa được thực hiện đầy đủ theo quy định pháp luật...”(3).

Có lẽ, cũng chính vì thế mà đầu năm 2017, đích thân Bộ trưởng Bộ TTTT Trương Minh Tuấn đã phải yêu cầu Cục Xuất bản, In và Phát hành khẩn trương báo cáo giải trình chi tiết, làm rõ lý do vì sao cuốn sách “Hiệp sĩ lưu ban” do NXB Văn học xuất bản (truyện được dán mác 18+) chưa có quyết định phát hành nhưng nội dung đã được phổ biến và phát tán rộng rãi, vi phạm Khoản 1, Điều 28 Luật Xuất bản năm 2012 (nộp XBP lưu chiểu và nộp XBP cho Thư viện Quốc gia Việt Nam) và Điều 253 Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung ngày 19/6/2009 về tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.

Hay như, báo cáo hoạt động xuất bản năm 2015 cho biết, tổng số XBP đã thực hiện nộp lưu chiểu cho cơ quan quản lý Nhà nước (QLNN) là 29.120 cuốn, với 363,012 triệu bản. Cục Xuất bản, In và Phát hành đã thực hiện 43 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, ban hành 18 quyết định xử phạt với tổng số tiền 1,212 tỷ đồng; đình chỉ hoạt động có thời hạn 2 tổ chức vi phạm, buộc thu hồi, tiêu hủy 10.394 bản XBP vi phạm. Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng đã xử lý 323 XBP vi phạm của NXB, trong đó: Xử lý 128 XBP vi phạm về nội dung; 182 XBP vi phạm các quy định khác của Luật Xuất bản; 13 XBP mạo danh NXB, in lậu, nhập lậu và lưu hành bất hợp pháp.

Trước đó, năm 2014, Thanh tra Bộ TTTT đã thanh tra việc chấp hành pháp luật tại 8 đơn vị, doanh nghiệp trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành. Qua công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực xuất bản đã phát hiện, xử lý 399 XBP vi phạm. Thực hiện chức năng của mình, Cục Xuất bản, In và Phát hành đã tiến hành 11 cuộc thanh tra theo kế hoạch, 5 cuộc thanh tra đột xuất, 8 cuộc kiểm tra, ban hành 9 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền phạt 1.348 triệu đồng. Đặc biệt, với hàng loạt sai phạm trong quá trình hoạt động, tháng 9/2014, NXB Thời đại đã bị Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành ký quyết định thanh tra toàn diện. Đồng thời, Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng đã phối hợp với lực lượng an ninh văn hóa của Bộ Công an, Thanh tra Bộ TTTT, sở TTTT các tỉnh, thành phố và cơ quan liên quan thanh tra tại một số địa bàn; phát hiện và xử lý nhiều vụ việc, điển hình là việc thu giữ và xử lý hơn 1,3 vạn bản sách, chủ yếu là sách tham khảo không có nguồn gốc, chứng từ, hóa đơn của 4 nhà sách tại tỉnh Bắc Giang(4).

Trước nữa, năm 2013, toàn ngành Xuất bản 26.933 cuốn (giảm 3,8% so với năm 2012). Trong năm này, Cục Xuất bản, In và Phát hành đã xử lý 124 XBP vi phạm về nội dung, hình thức, cụ thể: Thể hiện sai sót về kiến thức, phản cảm, phản ánh xã hội phiến diện, không đầy đủ chủ quyền biên giới, biển đảo.

leftcenterrightdel
 Ảnh minh họa (nguồn internet)

Lực lượng liên ngành hoạt động chưa hiệu quả

Trong năm 2014, Đoàn Liên ngành Phòng, chống in lậu Trung ương đã tiến hành thanh tra, kiểm tra 91 cơ sở in, 30 cơ sở phát hành, 12 NXB; chuyển cơ quan an ninh điều tra khởi tố xử lý hình sự 1 vụ; xử phạt vi phạm hành chính 33 tổ chức, cá nhân với tổng số tiền gần 300 triệu đồng; chuyển sở TTTT xử phạt theo thẩm quyền với số tiền 290 triệu đồng.

Về phía địa phương, năm 2014, Thanh tra Sở TTTT Hà Nội đã ban hành 30 quyết định thanh tra, kiểm tra đối với tổ chức, cá nhân; xử phạt vi phạm hành chính đối với 24 tổ chức, cá nhân 297 triệu đồng, tịch thu 22 XBP.

Tại TP Hồ Chí Minh, trong 6 tháng đầu năm 2015, Thanh tra Sở TTTT đã xử phạt 3 cơ sở vi phạm, tổng số tiền phạt là 120 triệu đồng; tham mưu Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh ban hành quyết định tịch thu 108.808 XBP in không có quyết định xuất bản (tổng giá trị theo giá bìa XBP là 1,778 tỷ đồng)(5).

Tại Nghệ An, tháng 8/2015, Đội Liên ngành Phòng, chống in lậu tỉnh đã tiến hành thanh tra các cơ sở in, phát hành, xuất bản ở TP Vinh, huyện Kỳ Sơn, huyện Tương Dương, huyện Con Cuông và huyện Đô Lương. Qua thanh tra 39 cơ sở, sau khi xem xét tính chất, mức độ vi phạm, Đội Liên ngành đã thống nhất đề nghị Chánh Thanh tra Sở TTTT ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 3 cơ sở, thu nộp ngân sách Nhà nước 22 triệu đồng, tịch thu tang vật vi phạm hành chính là 12 XBP(6).

Tại Lào Cai, trong năm 2014 và 9 tháng đầu năm 2015, Thanh tra Sở TTTT đã tổ chức 5 cuộc thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về hoạt động in, XBP trên địa bàn; thu hồi 162 XBP vi phạm. Tiến hành kiểm tra các cơ sở phát hành lịch blốc trên địa bàn, đoàn công tác phát hiện và xử lý 13 cuốn lịch bàn 2015 do Công ty TNHH Sách và Văn hóa tổng hợp Triều Dương phát hành có nội dung vi phạm. Ngoài ra, Thanh tra Sở còn phối hợp với Phòng PA81 Công an tỉnh phát hiện, thu hồi và xử lý theo quy định 342 cuốn sách “Hướng dẫn sử dụng dịch vụ MyTV” có hình ảnh minh họa không phù hợp. Đối với các cơ sở sử dụng máy photocopy màu nhưng không đăng ký với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, Thanh tra Sở đã lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính 2 cơ sở 7 triệu đồng(7).

Tại Cao Bằng, từ ngày 7 - 21/8/2015, Thanh tra Sở TTTT phối hợp với Phòng PA83 Công an tỉnh tiến hành thanh tra các cơ sở phát hành trên địa bàn, phát hiện 5 cơ sở trưng bày, bán XBP không có hoá đơn, chứng từ thể hiện nguồn gốc hợp pháp; sách in lậu, in giả, in nối bản trái phép chủ yếu là sách tiếng Anh lớp 3, 4, 5 và sách giáo dục mầm non. Đoàn thanh tra đã lập biên bản và thu hồi 700 bản; xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 159/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ số tiền 16.500.000 đồng(8).

Một vài con số nêu trên cho thấy, những vụ việc vi phạm trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành là khá nghiêm trọng và ngày càng tinh vi hơn. Vậy nhưng, tính đến tháng 6/2015, cả nước mới chỉ có 40/63 tỉnh, thành phố thành lập đội liên ngành phòng, chống in lậu. Lực lượng này khá mỏng, thiếu kinh nghiệm chuyên môn nên các vi phạm bị phát hiện hầu hết chỉ xử lý hành chính với mức xử phạt chưa đủ tính răn đe.

Không chỉ có vậy, một số địa phương cũng chưa mạnh tay, chưa quyết liệt với hành động vi phạm pháp luật về xuất bản, về bản quyền (chủ yếu mới chỉ dừng lại ở nhắc nhở, chấn chỉnh thể hiện ở việc số vụ phát hiện chưa nhiều so với thực tế hoặc mức phạt chưa ngang với thực tế vi phạm) nên đối tượng vi phạm nhiều khi vẫn “nhờn luật”, vẫn “vở cũ soạn lại”. Mà, nói như nhà văn Bùi Anh Tấn (Trưởng Chi nhánh NXB Công an nhân dân tại TP Hồ Chí Minh) thì: “Pháp luật hiện hành phải xử lý nghiêm. Phải xem in sách lậu như hành vi làm hàng giả và phải phạt thật nặng với khung luật pháp hẳn hoi chứ không như hiện nay chỉ mới cảnh cáo, phạt hành chính là chính. Nếu phạt quá nhẹ thì “nhờn thuốc”, không bao giờ chấm dứt được tình trạng nhan nhản sách lậu”(9).

Theo Đoàn Liên ngành Phòng, chống in lậu Trung ương, một số đội liên ngành phòng, chống của các địa phương vẫn chưa mặn mà, sâu sát với hoạt động này, thể hiện ở việc chưa thực hiện chế độ báo cáo về tình hình hoạt động của đội tại địa bàn của mình, hoặc báo cáo sơ sài, không có số liệu. Số đội liên ngành tổ chức tập huấn cho cán bộ trên địa bàn còn quá ít so với quy định. Thêm vào đó, trong công tác phối hợp giữa đoàn liên ngành với địa phương hay giữa địa phương với nhau còn lỏng lẻo chưa thường xuyên và thiếu kịp thời.

Chưa hết, theo đánh giá của Bộ TTTT, công tác thanh tra chuyên ngành còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân sự, kinh phí. Vì vậy, việc thanh tra, kiểm tra đối với lĩnh vực quản lý còn gặp nhiều khó khăn và hạn chế.

Giải pháp nâng cao vai trò thanh tra trong thực thi pháp luật xuất bản

Để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về xuất bản cần tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với lĩnh vực xuất bản, in và phát hành; tăng cường công tác QLNN đối với hoạt động xuất bản, in, phát hành sách, trong đó: Quốc hội cần thường xuyên tiến hành quyền giám sát thi hành pháp luật xuất bản ở các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân; Chính phủ phải có kế hoạch kiểm tra, đôn đốc tổ chức thực hiện pháp luật xuất bản trong phạm vi cả nước; các cơ quan QLNN từ Trung ương xuống địa phương, cơ quan chủ quản và các tổ chức hoạt động xuất bản, in và phát hành phải làm tốt công tác pháp chế.

Đặc biệt, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo; xử lý nghiêm minh những hành vi vi phạm pháp luật xuất bản và tội phạm xuất bản, cụ thể:

Xác định công tác thanh tra, kiểm tra là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của việc QLNN và giám sát việc thực thi các quy định của pháp luật, các chủ thể tham gia hoạt động này, góp phần làm hạn chế hành vi vi phạm pháp luật về xuất bản, tiến tới xây dựng một thị trường xuất bản lành mạnh, tiến bộ.

Quan tâm xây dựng cơ chế phối hợp thanh tra, kiểm tra hệ thống quản lý ngành dọc từ Trung ương tới địa phương, nhất là các sở TTTT phải chủ động hơn. Đề nghị Cục Xuất bản, In và Phát hành nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung chế tài xử phạt quy định tại Nghị định 159/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, xuất bản để tăng cường tính răn đe đối với các hành vi vi phạm. Bộ TTTT chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành hữu quan tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền; xây dựng quy chế về việc NXB liên doanh, liên kết với các thành phần kinh tế khác trong tổ chức xuất bản sách, chấm dứt tình trạng buông lỏng quản lý việc cấp giấp phép xuất bản. Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng để thanh tra, kiểm tra phòng, chống in lậu.

Củng cố, tăng cường các lực lượng thanh tra chuyên ngành (văn hóa, thông tin, truyền thông...) về biên chế, chuyên môn nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị và điều kiện làm việc. Đẩy mạnh công tác phối hợp đồng bộ các lực lượng này trong công tác thanh tra, kiểm tra. Tiếp tục kiện toàn, bổ sung cán bộ đọc và kiểm tra lưu chiểu.

Có biện pháp tổ chức thanh tra, kiểm tra toàn ngành, trên diện rộng, từ Trung ương đến địa phương các đơn vị sản xuất, kinh doanh xuất bản phẩm thường xuyên, đột xuất để tạo sự bất ngờ và kiểm soát được tình hình thực tế của đối tượng kiểm tra.

Ngành Thanh tra, ngành Công an, ngành Văn hóa, ngành TTTT phối hợp với ngành Kiểm sát, ngành Tòa án đẩy nhanh quá trình điều tra, truy tố, xét xử kịp thời tội phạm trong lĩnh vực xuất bản với các khung hình phạt thỏa đáng để đủ sức răn đe. Sử dụng triệt để các biện pháp hành chính, kinh tế, hình sự để xử lý sai phạm. Trong quá trình xử lý các vụ việc vi phạm, không chỉ nhằm vào đơn vị, cá nhân trong doanh nghiệp mà còn cả các cán bộ, cơ quan QLNN khi lơ là công việc, không thực hiện đúng chức năng, bỏ sót hay cố tình bỏ sót các trường hợp vi phạm; chống lại các hiện tượng bao che, nể nang dưới mọi hình thức.

Bên cạnh đó, kịp thời thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng để răn đe, ngăn chặn các hành vi sai phạm trong hoạt động xuất bản.

Chú thích:

(1) Bình Minh (2016), Năm 2017: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý xuất bản, Báo Điện tử Infornet, http://infonet.vn/nam-2017-day-manh-ung-dung-cntt-trong-quan-ly-xuat-ban-post216814.info
(2) Bình Minh (2017), Thứ trưởng Hoàng Vĩnh Bảo: Cơ quan chủ quản cứ như người ngoài cuộc thì không ổn, Báo Điện tử Infornet, http://infonet.vn/thu-truong-hoang-vinh-bao-co-quan
chu-quan-cu-nhu-nguoi-ngoai-cuoc-thi-khong-on-post218777.info
(3) Cao Thái (2017), Không để các đối tác liên kết chi phối hoạt động xuất bản, Báo Điện tử Vietnamnet, http://vietnamnet.vn/vn/thong-tin-truyen-thong/khong-de-cac-doi-tac-lien-ket-chi-phoi-hoat-dong-xuat-ban-358312.html
(4) Đỗ Công Định (2016), Hệ thống pháp luật về xuất bản và việc thực thi ở Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trang 81.
(5) Thanh Nhàn (2015), Trách nhiệm thanh tra, kiểm tra hoạt động xuất bản tại các địa phương, Báo Nhân dân Điện tử, http://www.nhandan.com.vn/vanhoa/dong-chay/item/26686102-trach-nhiem-thanh-tra-kiem-tra-hoat-dong-xuat-ban-tai-cac-dia-phuong.html
(6) Trần Thị Quỳnh Như (2015), Thanh tra hoạt động in, xuất bản, phát hành, Cổng Thông tin Điện tử tỉnh Nghệ An, http://nghean.gov.vn/wps/portal/mainportal/tinchitiet?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/so+tttt/stttt/ttsk/thd/acd3700049cecbb5a155fb0b8dd54313&comment=acd3700049cecbb5a155fb0b8dd54313
(7) PV (2015), Sở TTTT tăng cường công tác thanh tra XBP, Cổng Thông tin Điện tử Thanh tra tỉnh Lào Cai, http://thanhtra.laocai.gov.vn/thanhtratinh/1253/28325/44915/209680/Hoat-dong-ky-niem-70-nam-ngay-truyen-thong-nganh-Thanh-tra-Viet-Nam/So-Thong-tin-va-Truyen-thong-tang-cuong-cong-tac-thanh-tra-xuat-ban-pham.aspx
(8) Văn Lập (2015), Thanh tra hoạt động phát hành XBP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, Cổng Thông tin Sở TTTT tỉnh Cao Bằng, http://sotttt.caobang.gov.vn/content/thanh-tra-ho%E1%BA%A1t-%C4%91%E1%BB%99ng-ph%C3%A1t-h%C3%A0nh-xu%E1%BA%A5t-b%E1%BA%A3n-ph%E1%BA%A9m-tr%C3%AAn-%C4%91%E1%BB%8B-b%C3%A0n-t%E1%BB%89nh-cao-b%E1%BA%B1ng-0
(9) Đông Dương (2010), Nhà văn và thực trạng sách lậu, Báo Thanh niên Điện tử, http://thanhnien.vn/van-hoa/nha-van-va-thuc-trang-sach-lau-325490.html


Ths. Đỗ Công Định

Phó Tổng Biên tập Báo Thanh tra