Thời gian gần đây, mặc dù nhiều biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn đã được áp dụng, nhất là công tác thanh tra, kiểm tra, nhưng tình hình cháy, nổ trên cả nước vẫn diễn biến phức tạp, nhất là cháy nổ tại các khu dân cư, hộ gia đình, nhà cao tầng, khu công nghiệp và cháy rừng làm nhiều người chết và bị thương, gây thiệt hại lớn về tài sản, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, môi trường đầu tư và an sinh xã hội.

Các lực lượng PCCC đã kịp thời dập tắt hàng ngàn vụ cháy, bảo vệ tài sản trị giá hàng chục ngàn tỉ đồng. Theo số liệu thống kê, chỉ trong năm 2017, cả nước xảy ra 4.074 vụ cháy (tăng 13, 7% so với năm 2016), làm chết 96 người, bị thương 203 người, tiêu hủy; thiệt hại về tài sản trị giá 2.120 tỷ đồng và 339 ha rừng (tăng 76,5% so với năm 2016).

5 tháng đầu năm 2018, cả nước đã xảy ra hơn 1.000 vụ cháy, khiến 33 người bị chết, 66 người bị thương, thiệt hại về tài sản trong các vụ cháy cũng không nhỏ. Điển hình như vụ cháy tối 12/3/2018 xảy ra tại ngôi biệt thự cổ ở TP Đà Lạt làm 5 người chết. Nghiêm trọng nhất là vụ cháy tại chung cư Carina rạng sáng 23/3/2018 khiến 13 người thiệt mạng.

Để góp phần làm tốt công tác phòng ngừa, làm giảm thiểu các vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra, hàng năm, Thanh tra Bộ Công an đều đã chủ động tham mưu cho lãnh đạo Bộ chỉ đạo tiến hành các biện pháp củng cố về hệ thống tổ chức, kịp thời chỉ đạo Thủ trưởng Công an các cấp từ Bộ đến địa phương, tổ chức triển khai các cuộc thanh tra theo kế hoạch và thanh tra đột xuất đối với đối tượng nguy cơ cháy nổ cao và có dấu hiệu vi phạm pháp luật về PCCC.

Chỉ tính 05 năm gần đây, ngoài việc tiến hành chủ trì thường xuyên tổ chức các cuộc thanh tra chuyên ngành PCCC, Thanh tra Bộ đã tham mưu cho Bộ Công an chỉ đạo Công an, Cảnh sát các đơn vị, địa phương tổ chức 04 đợt thanh tra chuyên đề diện rộng về PCCC, trong đó năm 2013 tập trung thanh tra tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao; năm 2014 thanh tra đối với UBND các cấp, năm 2016 thanh tra đối với khu dân cư, chợ, trung tâm thương mại, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; năm 2017, thanh tra các cơ sở có nguy hiểm về cháy nổ xen lẫn trong khu dân cư vũ trường, cơ sở kinh doanh karaoke.

Trước khi tiến hành thanh tra, Thanh tra Bộ đều đã tổ chức tập huấn nghiệp vụ thanh tra, hướng dẫn thanh tra từng chuyên đề PCCC phù hợp với mục đích yêu cầu của từng chuyên đề cho cán bộ làm công tác thanh tra chuyên ngành của Công an, Cảnh sát các đơn vị, địa phương trên toàn quốc.

Bộ Công an đã lập 13 Đoàn thanh tra để tiến hành thanh tra về công tác PCCC đối với 13 UBND cấp tỉnh, 39 UBND cấp huyện, 80 UBND cấp xã, 28 khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế; 250 cơ sở nguy hiểm về cháy nổ; Cục Cảnh sát PCCC đã tiến hành 07 cuộc thanh tra đối với 07 tập đoàn, 01 tổng công ty, 209 cơ sở nguy hiểm về cháy nổ; Công an, Cảnh sát PCCC các địa phương đã chủ trì tiến hành 159 cuộc thanh tra đối với 105 UBND cấp huyện, 141 UBND cấp xã, gần 1.000 cơ sở nguy hiểm về cháy nổ, 165 khu dân cư, 195 chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, 140 vũ trường, cơ sở kinh doanh karaoke, 36 chi cục kiểm lâm, 13 hạt kiểm lâm, 122 chủ rừng.

Trong quá trình thanh tra đã đưa ra nhiều kiến nghị, yêu cầu chấn chỉnh khắc phục và đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với 215 trường hợp, tạm đình chỉ 08 trường hợp vi phạm (Công an, Cảnh sát PCCC địa phương lập 118 biên bản, tạm đình chỉ 05 cơ sở; Đoàn thanh tra Bộ Công an lập 48 biên bản; Đoàn thanh tra Cục Cảnh sát PCCC lập 49 biên bản vi phạm, tạm đình chỉ 03 cơ sở), giao cho Công an, Cảnh sát PCCC địa phương xử phạt vi phạm hành chính 931.850.000 đồng.

Tổng hợp kết quả thanh tra công tác PCCC cho thấy một số ưu điểm như người đứng đầu UBND các cấp, các ngành, cơ sở đã rất chú trọng đến công tác phòng ngừa và tổ chức chữa cháy góp phần làm giảm thiểu thiệt hại do cháy gây ra. Nhiều địa phương xây dựng được nhiều mô hình điển hình tiên tiến và phong trào toàn dân tham gia PCCC; thực hiện việc phổ biến, tuyên truyền pháp luật về PCCC, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về PCCC; nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương đã dành nguồn kinh phí đáng kể để xây dựng trụ sở, mua sắm phương tiện, trang thiết bị PCCC, tập huấn cho lực lượng PCCC; công tác kiểm tra an toàn về PCCC của lực lượng Cảnh sát PCCC và người đứng đầu các đơn vị, cơ sở đã được quan tâm, chú trọng và từng bước thực hiện có hiệu quả. Bên cạnh đó, công tác PCCC cũng bộc lộ một số tồn tại, thiếu sót, thậm chí sai phạm sau:

Đối với trách nhiệm của UBND các cấp:

- Công tác tuyên truyền về PCCC của các cấp, các ngành thuộc UBND tỉnh còn chưa sâu, nội dung tuyên truyền chưa cụ thể chưa thường xuyên, do đó chưa phát huy hết hiệu quả của mặt công tác này.

- Việc triển khai, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật cũng như sự chỉ đạo, hướng dẫn của cấp trên về công tác PCCC tại một số UBND cấp huyện, xã được thanh tra chưa đầy đủ và nghiêm túc.

- Việc chỉ đạo Ban Quản lý các khu công nghiệp (KCN) thành lập các Đội PCCC cơ sở hoạt động theo chế độ chuyên trách và xây dựng đầy đủ phương án chữa cháy cho từng khu công nghiệp của UBND các tỉnh, thành phố chưa kịp thời, mới có 07 KCN có Đội PCCC cơ sở hoạt động theo chế độ chuyên trách, hầu hết các doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp (KCN) chưa tổ chức thành lập các Đội PCCC cơ sở hoạt động theo chế độ chuyên trách, chưa xây dựng phương án chữa cháy cho từng KCN và trang bị đầy đủ phương tiện chữa cháy cơ giới.

- Một số UBND tỉnh chưa tuân thủ quy định về thẩm duyệt thiết kế cơ sở trước khi quyết định phê duyệt dự án xây dựng các KCN nên có KCN đã đi vào hoạt động nhưng chưa có hệ thống cấp nước chữa cháy. Nhiều KCN, khu đô thị của các địa phương được thanh tra đều chưa chú trọng xây dựng bến bãi lấy nước cho xe chữa cháy và lắp đặt không đủ mật độ trụ nước chữa cháy trên các trục đường, khu dân cư; nhiều trụ nước chữa cháy đã được lắp đặt nhưng chưa thường xuyên duy tu, bảo dưỡng, do vậy một số trụ không đảm bảo cho việc cấp nước chữa cháy; chưa chú trọng tận dụng điều kiện tự nhiên sẵn có như ao, hồ, sông ngòi để xây dựng bến, bãi lấy nước chữa cháy;

- Việc thành lập và tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho các đội dân phòng tại các thôn, tổ dân phố chưa theo quy định, còn mang tính hình thức, chưa trang bị đầy đủ phương tiện chữa cháy theo quy định;

- Công tác thẩm duyệt, nghiệm thu của lực lượng Cảnh sát PCCC còn tồn tại, như: Việc thẩm duyệt một số dự án, công trình chưa đầy đủ nội dung theo quy định, chưa lập bản đối chiếu chi tiết các nội dung theo hướng dẫn của Cục Cảnh sát PCCC&CNCH;

- Công tác chỉ đạo và hướng dẫn về PCCC của UBND các cấp được thanh tra còn mang tính hình thức, không có các biện pháp giám sát, đôn đốc quá trình thực hiện ở cấp cơ sở. Một số UBND các cấp và các cơ sở được thanh tra chưa quan tâm ưu tiên đầu tư kinh phí cho công tác PCCC; việc xây dựng lực lượng làm công tác PCCC tại chỗ còn mang tính hình thức; việc kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính về PCCC của UBND các cấp được thanh tra chưa đạt hiệu quả, chủ yếu là giao cho lực lượng Cảnh sát PCCC tiến hành xử lý vi phạm; công tác xây dựng và thực tập phương án chữa cháy ở UBND các cấp, cơ sở được thanh tra chưa được thực hiện theo đúng quy định. Công tác kiểm tra an toàn về PCCC của lực lượng Cảnh sát PCCC, cán bộ Công an huyện phụ trách công tác PCCC còn hạn chế, như: Biên bản kiểm tra không thể hiện đầy đủ các nội dung cần kiểm tra theo quy định, không phát hiện đầy đủ những tồn tại, thiếu sót về điều kiện đảm bảo an toàn PCCC; các kiến nghị, yêu cầu chung chung; nhiều kiến nghị đã được lặp lại nhiều lần trong biên bản kiểm tra, cơ sở không tổ chức thực hiện nhưng cán bộ kiểm tra không tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính theo quy định;

- Công tác xử lý vi phạm hành chính của lãnh đạo UBND các cấp và cơ quan Công an còn chưa kiên quyết, nể nang, làm hạn chế tác dụng răn đe, chấn chỉnh. Do vậy, một số đơn vị cơ sở được thanh tra chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa đúng thời hạn các kiến nghị kiểm tra nhưng không có biện pháp giải quyết dứt điểm;

- Người đứng đầu một số cơ sở chưa quan tâm đúng mức tới việc phổ biến, tuyên truyền, huấn luyện nghiệp vụ PCCC, nội dung tuyên truyền chưa sâu, nên vẫn còn có lãnh đạo và cán bộ trực tiếp phụ trách mảng công tác này chưa nắm rõ các quy định của pháp luật về PCCC. Việc thực hiện các điều kiện về PCCC tại các cơ sở được thanh tra còn nhiều tồn tại; công tác tự kiểm tra về PCCC tại cơ sở còn hạn chế, mang tính hình thức nên chưa đem lại hiệu cao.

Đối với người đứng đầu cơ quan, đơn vị cơ sở:

- Việc đảm bảo các điều kiện an toàn về PCCC tại các cơ sở còn một số tồn tại phổ biến như: Khoảng 35% cơ sở không đảm bảo các điều kiện về thoát nạn; 17% cơ sở không đảm bảo điều kiện về an toàn PCCC hệ thống điện; 5% cơ sở không đảm bảo yêu cầu về quản lý nguồn nhiệt, nguồn lửa; 24% cơ sở không thực hiện đầy đủ quy định về bảo quản, bảo dưỡng phương tiện chữa cháy; 22% cơ sở không thực hiện đầy đủ các yêu cầu về thiết kế, thẩm duyệt nghiệm thu về PCCC;

- Người đứng đầu một số đơn vị được thanh tra chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm về kiểm tra an toàn PCCC trong phạm vi quản lý; chất lượng công tác tự kiểm tra còn nhiều hạn chế, phần lớn chỉ chú trọng tới việc kiểm tra chất lượng phương tiện chữa cháy tại chỗ, không kiểm tra các điều kiện an toàn PCCC khác. Nhiều đơn vị không tổ chức tự kiểm tra về PCCC hoặc có kiểm tra nhưng chỉ mang tính hình thức nên không phát hiện được những hành vi vi phạm quy định về PCCC;

- Vẫn còn tình trạng một số đơn vị chưa quan tâm đầu tư kinh phí cho hoạt động PCCC, nhất là các doanh nghiệp trong nước. Nhiều đơn vị, địa phương chỉ đầu tư ban đầu mà không bố trí kinh phí thường xuyên cho công tác PCCC. Kết quả thanh tra cho thấy, còn khoảng 21% cơ sở được thanh tra không trang bị đầy đủ phương tiện PCCC. Phần lớn bình chữa cháy được trang bị tại các cơ sở chưa phù hợp với tính chất nguy hiểm cháy, nổ và không được kiểm định chất lượng theo quy định;

- Một số cơ sở chưa thực hiện việc xây dựng và tổ chức thực tập phương án chữa cháy tại chỗ theo quy định hoặc xây dựng mang tính hình thức, đối phó, nội dung không đảm bảo yêu cầu, không được chỉnh lý, bổ sung kịp thời phù hợp với thực tế;

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác thanh tra chuyên ngành của lực lượng CAND, tác giả xin đề xuất một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục củng cố và hoàn thiện hệ thống tổ chức và cán bộ làm công tác thanh tra chuyên ngành, trong đó chú trọng xây dựng, củng cố đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên ngành chuyên trách ở Công an, Cảnh sát PCCC các địa phương đảm bảo đủ biên chế để hoàn thành nhiệm vụ được giao;

Hai là, nâng cao trình độ cho đội ngũ thanh tra chuyên ngành CAND hiện có bằng các biện pháp như: cử đi đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn về chính trị, pháp luật và nghiệp vụ, nhất là nghiệp vụ thanh tra, khuyến khích cán bộ tự học tập, nghiên cứu; biết trọng dụng và đề bạt cán bộ có trình độ học vấn, trình độ chuyên môn cao. Công tác rèn luyện phẩm chất cách mạng, nâng cao đạo đức, bản lĩnh nghề nghiệp cho cán bộ thanh tra cần phải được tiến hành thường xuyên;

Ba là, xây dựng được hệ thống lý luận nghiệp vụ về thanh tra chuyên ngành PCCC để sớm đưa vào giảng dạy trong các trường PCCC và bồi dưỡng cho cán bộ chủ chốt tham gia các khóa bồi dưỡng kiến thức an ninh, quốc phòng để đủ sức lãnh đạo công tác này;

Bốn là, hàng năm tiếp tục công tác phối hợp giữa thanh tra và Cảnh sát PCCC làm tốt công tác nắm tình hình tham mưu cho lãnh đạo Bộ và địa phương lựa chọn đối tượng và nội dung thanh tra chuyên đề PCCC đối với các cấp các ngành, các cơ quan để mọi cơ sở, mọi nơi có nguy cơ nguy hiểm về cháy nổ đều được thanh tra và xử lý đúng quy định của pháp luật./.

                                                    Thượng tá Vũ Hồng Thanh

 Thanh tra viên cao cấp, Phó Trưởng phòng 5

 Thanh tra Bộ Công an