Mặc dù Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 đã quy định rất rõ từng khâu và quy định trách nhiệm của từng cơ quan, người đứng đầu trong quy trình xây dựng pháp luật. Song những hạn chế trong công tác xây dựng pháp luật đến nay vẫn chậm được khắc phục. Nguyên nhân của tình trạng nay do quy định của Luật hay do quá trình tổ chức thực hiện?  

Nghị quyết về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2017 được Quốc hội thông qua tại kỳ họp giữa năm 2016 nhưng tính đến tháng 9 năm nay đã phải điều chỉnh đến 4 lần, trong đó có 4 dự thảo luật được rút ra khỏi chương trình, 2 dự thảo luật điều chỉnh thời gian trình; 4 dự thảo Luật, 2 dự thảo Nghị quyết được bổ sung vào chương trình và 2 dự thảo Nghị quyết được Chính phủ đề nghị bổ sung nhưng sau đó lại xin rút. Việc không chấp hành nghiêm Nghị quyết của Quốc hội về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh là một trong những “căn bệnh” trầm kha đã tồn tại qua nhiều năm. Đó là tình trạng chương trình xây dựng luật, pháp lệnh phải điều chỉnh nhiều lần nhưng vẫn không thực hiện đúng kế hoạch. Trong nhiều dự án luật, văn bản quy định chi tiết thi hành luật chưa được trình đồng thời trong hồ sơ dự án luật. Vẫn còn tình trạng nợ đọng, chậm ban hành văn bản quy định chi tiết. Chất lượng một số luật chưa cao, thiếu tính khả thi...  

Phân tích nguyên nhân của thực tế này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá việc tổ chức lấy ý kiến trong quá trình xây dựng dự án luật có lúc còn hình thức, thời gian ngắn, đối tượng được lấy ý kiến chưa đầy đủ, đặc biệt là đối tượng chịu sự tác động của dự án luật. Việc tham gia ý kiến của các cơ quan, tổ chức hữu quan đối với nhiều dự án mang tính hình thức, lấy lệ; một số cơ quan được lấy ý kiến chưa làm hết trách nhiệm, thường chỉ có ý kiến vào nội dung có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực của mình, đối với lĩnh vực khác thì cơ bản đồng ý; vẫn còn tâm lý vị nể nên thường đưa ra ý kiến ủng hộ chung chung mà không có sự nghiên cứu, đánh giá khách quan, chính xác...  

leftcenterrightdel
Không dễ trong việc nâng chất lượng xây dựng luật 

Trong công tác thẩm tra luật, Chủ nhiệm Nguyễn Khắc Định nhìn nhận một số trường hợp chưa thực sự thẳng thắn, thiếu kiên quyết trong bảo vệ quan điểm của cơ quan thẩm tra; còn nể nang, ngại va chạm, xuôi theo ý kiến của cơ quan soạn thảo; tính phản biện chưa cao. Việc phối hợp thẩm tra còn mang tính hình thức, ý nghĩa, vai trò của việc tham gia thẩm tra trong nhiều trường hợp còn hạn chế...  

Thường trực Ủy ban Quốc phòng - An ninh của Quốc hội Nguyễn Mai Bộ nhận định có nhiều dự án luật chất lượng thấp, nội dung sơ sài, mâu thuẫn với các luật khác, báo cáo đánh giá tác động rất sơ sài dẫn tới hệ quả là tính khả thi không cao nhưng Quốc hội, ở đây là các Ủy ban và Ủy ban Thường vụ Quốc hội vẫn không mạnh dạn trả lại.   

Đại biểu Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) nêu theo quy trình xây dựng luật hiện nay, một dự án luật khi đưa ra Quốc hội thảo luận đã phải trải qua rất nhiều “lưới lọc” nhưng thực tế cho thấy, các lưới lọc này đều không hoàn hảo. Trong đó có tình trạng cơ quan soạn thảo không làm hết trách nhiệm trong việc phối hợp tiếp thu, chỉnh lý tiếp thu hoặc tiếp thu qua loa. Bên cạnh đó, Luật có quy định về việc tiếp thu ý kiến của cơ quan thẩm định, nhưng lại không rõ cơ chế tiếp thu thế nào và trách nhiệm tiếp thu đến đâu. Ông Lưu Bình Nhưỡng đề nghị: Cơ quan thẩm định nếu thấy vấn đề thẩm định của mình có chất lượng thì kiên quyết bảo vệ ý kiến thẩm định trước Chính phủ và trước Quốc hội để đại biểu Quốc hội có cơ sở cân nhắc, xem xét, quyết định, tránh tình trạng làm luật theo phong trào.  

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu thẳng thắn cho rằng: Thời gian qua, công tác thẩm định còn nhiều hạn chế. Luật quy định thời hạn thẩm định 20 ngày nhưng nhiều bộ, ngành gửi hồ sơ chậm nên thời gian thẩm định bị rút ngắn, không đảm bảo chất lượng. 

Luật đã có, vấn đề là phải thực thi nghiêm những quy định đã được luật hóa. Các bộ, ngành cần thực hiện đúng các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Nhiều đại biểu Quốc hội có quan điểm về nguyên tắc không bảo đảm quy trình, không bảo đảm tiến độ, không bảo đảm chất lượng, không có đủ hồ sơ thì không đưa dự thảo Luật vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh. Đồng thời người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo phải đề cao vai trò, trách nhiệm trong suốt quá trình xây dựng văn bản, từ khâu soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, xử lý, hoàn thiện cho đến khi thông qua dự án luật, pháp lệnh. Có như vậy mới nâng cao chất lượng xây dựng luật, bảo đảm tính khả thi để luật đi vào cuộc sống./.  

Dương Thái