Thực hiện chủ trương này, theo báo cáo mới đây của Chánh án TAND Tối cao, “số lượng các vụ án để quá hạn luật định do lỗi chủ quan của Tòa án đã giảm mạnh qua từng năm. Tính đến 31/7/2017 chỉ còn 195 vụ”[1]. Như vậy, số vụ án quá hạn chỉ chiếm 0,0146% so với tổng số các vụ án mà Tòa án đã thụ lý.

Đây có thật là một tín hiệu đáng mừng hay không, bởi chỉ xét riêng TAND TP Hà Nội, kết quả được báo cáo: “Tính đến 31/3/2017, Tòa án hai cấp còn 125 vụ án quá hạn”[2]. Một TP đã chiếm 125 vụ, vậy 62 tỉnh, thành còn lại thế nào?

TAND tỉnh Thanh Hóa, tại hội nghị trực tuyến sơ kết 6 tháng đầu năm 2017 cũng đã báo cáo: "TAND các cấp của tỉnh Thanh Hóa thụ lý 4.810 vụ việc các loại, đã giải quyết 3.647 vụ việc. Số vụ việc còn lại hầu hết mới thụ lý, đang được các Tòa án giải quyết đảm bảo về tiến độ, không có án quá thời hạn xét xử theo quy định”[3].

Không thể phủ nhận, có không ít vụ được giải quyết đúng thời hạn, nhưng không phải không có những việc kéo dài, quá hạn. Đơn cử, ngày 29/12/2015, TAND TP Thanh Hóa thụ lý Vụ án số 85/2015/TLST-DS về “tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất” giữa nguyên đơn là Ngô Quang D với bị đơn là Lê Thị B nhưng đến hiện nay, theo phản ánh, vụ án này vẫn chưa được giải quyết. Trong thời gian hơn một năm rưỡi kể từ khi thụ lý, Tòa chỉ thực hiện được một số công việc: Gọi hai bên lên lấy lời trình bày, tổ chức được 2 lần hòa giải, gia hạn thời hạn xét xử thêm 2 tháng kể từ ngày 4/5/2016.

Theo quy định tại Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong thời hạn chuẩn bị xét xử, thẩm phán phải ra ít nhất một trong các quyết định: Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự; tạm đình chỉ giải quyết vụ án; đình chỉ giải quyết vụ án; đưa vụ án ra xét xử. Vậy nhưng, từ ngày vụ việc được thụ lý đến nay, đương sự không hề nhận được bất kỳ một quyết định nào nêu trên. Vụ án chậm được xét xử, Tòa án không áp dụng đầy đủ quy định pháp luật để giải quyết vụ án đúng hạn, chậm trễ lợi cho ai?

Ngay tại Hà Nội, hoạt động của TAND cũng có nhiều bất cập. 125 vụ án quá hạn, nhưng khi nhìn nhận về những tồn tại dẫn tới tình trạng này, nguyên nhân chính về trình độ của thẩm phán lại được nêu ra cuối cùng. Trong khi đó, thẩm phán chính là người cầm cân nảy mực, những người có nghiệp vụ tốt, chuyên môn sâu, có trách nhiệm đưa ra phán quyết một cách chính xác nhất.

Ví dụ điển hình: Bà Hồ Thị H đang hàng ngày, hàng giờ mong thẩm phán làm tròn trách nhiệm! Sự tình là, ngày 2/6/2015, TAND quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, thụ lý Vụ án số 49/2015/TB-TLVA về “tranh chấp hợp đồng thuê nhà” giữa nguyên đơn là Hồ Thị H và bị đơn là Công ty Cổ phần Thương mại dịch vụ tổng hợp HBT. Thẩm phán của Tòa này có quyết định không ai hiểu được là: Thụ lý vụ án vào ngày 2/6/2015 nhưng mãi đến ngày 14/6/2017 mới ra quyết định chuyển vụ án sang TAND quận Ba Đình giải quyết với lý do “đối tượng tranh chấp là căn hộ số A03, địa chỉ 287-301 phố Đ. C., quận Ba Đình... Do vậy không thuộc thẩm quyền của TAND quận Hai Bà Trưng”. Có điều, quyết định chuyển vụ án với lý do không thuộc thẩm quyền của Tòa là quyết định “cơ bản” và phải là quyết định đầu tiên của Tòa sau khi thụ lý vụ án, cần được thực hiện trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận theo quy định tại Điều 167, Bộ luật Tố tụng dân sự 2004 (Bộ luật có hiệu lực tại thời điểm Tòa thụ lý vụ án).

Theo phản ánh của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, trong hơn 2 năm qua, thẩm phán chỉ thực hiện 6 công việc: 2 thông báo yêu cầu đương sự cung cấp chứng cứ, 1 lần tổ chức hòa giải, 3 việc khác liên quan đến quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án.

Như vậy, thẩm phán đã tập trung một nửa số lượng công việc để tạm đình chỉ giải quyết vụ án mà không tìm cơ sở để xét xử nhanh chóng, hiệu quả. Và, đáng nói hơn, trong 3 quyết định tạm đình chỉ được đưa ra thì có tới 2 quyết định lấy lý do để xác minh địa chỉ trụ sở của bị đơn, trong khi hồ sơ vụ án đã thể hiện rất rõ về địa chỉ này và 1 quyết định còn lại về việc tính lại thời hạn chuẩn bị xét xử lại không được gửi tới nguyên đơn.

Với nhiều dấu hiệu sai phạm về thủ tục tố tụng của tòa án, hiện nay vụ án đã được chuyển sang TAND quận Ba Đình thụ lý. Việc chuyển vụ án như một giải pháp để khép lại trách nhiệm của Tòa này và đẩy trách nhiệm sang Tòa kia. Còn đương sự, như những quả bóng lăn trên sân, không biết đến bao giờ có kết quả.

Đây chỉ là một góc nhỏ, là hai vụ án trong rất nhiều vụ án bị kéo dài khác được quan tâm hiện nay. Mỗi vụ án chậm đưa ra xét xử, để quá hạn luật định sẽ ảnh hưởng rất lớn tới quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, các cá nhân, tổ chức có liên quan và rộng hơn là cả xã hội. Do đó, nỗ lực cải cách tư pháp theo Nghị quyết của Đảng là đáng ghi nhận nhưng phải toàn diện, phải làm sao để các vụ án chậm đưa ra xét xử hiện nay khẩn trương đưa vào xét xử, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, sâu rộng như hiện nay.

Vũ Huyền Ngọc, Công ty Luật Anh Vũ, Đoàn Luật sư Hà Nội

 [1] http://toaan.hanoi.gov.vn/hinh-anh-hoat-dong/-/view_content/1947995-hoi-nghi-so-ket-03-nam-thuc-hien-nang-cao-chat-luong-cong-tac-xet-xu-theo-tinh-than-ket-luan-so-92-kl-tw.html

[2]Kết quả công tác 6 tháng đầu năm và nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2017của hai cấp TAND TP Hà Nội tại kỳ họp thứ IV HĐND TP Hà Nội khóa XV

[3] http://www.baomoi.com/tand-tinh-thanh-hoa-to-chuc-hoi-nghi-truc-tuyen-so-ket-6-thang-dau-nam-2017/c/22025838.epi