Sau khi dư luận liên tục phản ánh tình trạng vi phạm trong quản lý đất đai - đất rừng phòng hộ và vi phạm trật tự xây dựng tại hai xã Minh Trí và Minh Phú, huyện Sóc Sơn, tháng 10/2018, UBND Thành phố Hà Nội (TP) đã có công văn yêu cầu thanh tra toàn diện việc quản lý, sử dụng đất, trật tự xây dựng tại hai xã nói trên. Đồng thời, thanh tra việc thực hiện các nội dung kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra TP Hà Nội, chỉ đạo xử lý sau thanh tra của UBND TP liên quan đến quản lý, sử dụng đất rừng tại các kết luận thanh tra và việc quản lý sử dụng đất rừng, quản lý bảo vệ rừng tại khu vực Đồng Quan, hồ Hàm Lợn, hồ Đồng Đò và một số hồ lớn khác tại huyện Sóc Sơn.

Tiếp đó, tháng 12/2018, UBND TP Hà Nội ban hành Văn bản số 6039/UBND - ĐT giao Thanh tra TP triển khai thanh tra toàn diện việc quản lý, sử dụng đất rừng còn lại trên địa bàn Sóc Sơn (nằm ngoài phạm vi thanh tra toàn diện nói trên).

Qua hai cuộc thanh tra, Thanh tra TP Hà Nội đã chỉ ra nhiều sai phạm trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ), việc mua bán, chuyển nhượng QSDĐ thuộc quy hoạch rừng, trong công tác quản lý quy hoạch, công tác quản lý đất rừng phòng hộ… Cụ thể, trong Kết luận Thanh tra số 1113/TBKL-TTLN-3 ngày 15/3/2019 và Kết luận Thanh tra số 1183/TBKL-TTLN-P3 ngày 19/3/2019, Thanh tra TP nêu rõ, UBND huyện Sóc Sơn đã không kiên quyết chỉ đạo trong việc khắc phục vi phạm, trong khi đó, UBND các xã buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm dẫn đến nhiều tồn tại, vi phạm về đất đai, mua bán chuyển nhượng, vi phạm trật tự xây dựng như: Chưa thu hồi các giấy chứng nhận QSDĐ cấp không đúng đối tượng; Không kiểm tra, rà soát và có biện pháp xử lý đối với những trường hợp chuyển nhượng đất rừng trong quy hoạch rừng; không thống kê, kiểm tra, rà soát sau khi UBND thành phố có Quyết định phê duyệt điều chỉnh quy hoạch rừng, nên phát sinh nhiều trường hợp mua bán, chuyển nhượng đất nằm trong quy hoạch rừng, làm tình hình phức tạp hơn, đặc biệt là khu vực ven hồ Đồng Đò, hồ Đồng Quan và khu vực Lâm trường Sóc Sơn. Hầu hết các trường hợp mua bán chuyển nhượng, người bán đất không có giấy tờ sử dụng đất nhưng vẫn được UBND xã chứng thực, xác nhận vào hợp đồng chuyển nhượng, dẫn đến việc người nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đã tiến hành xây dựng nhiều công trình lớn trong quy hoạch rừng, vi phạm nghiêm trọng quy định của Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004.

Nghiêm trọng hơn, trong khi các công trình vi phạm trật tự xây dựng trên đất lâm nghiệp theo Kết luận của Thanh tra Chính phủ và chỉ đạo của UBND TP Hà Nội chưa được UBND huyện Sóc Sơn tổ chức xử lý thì do buông lỏng quản lý, các công trình xây dựng mới trên đất rừng vẫn tiếp tục tăng, thậm chí phát sinh thêm nhiều công trình xây dựng với quy mô lớn trong quy hoạch rừng phòng hộ. Theo thống kê trên thực tế của Thanh tra TP Hà Nội, thì chỉ riêng 2 xã Minh Phú, Minh Trí và khu vực ven hồ lớn trong khu vực quy hoạch rừng đến thời điểm thanh tra đã có 797 công trình vi phạm, còn tại 7 xã Tiên Dược, Quang Tiến, Hiền Ninh, Phù Linh, Nam Sơn, Bắc Sơn, Hồng Kỳ có 219 trường hợp tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất, xây dựng công trình, nhà ở sau năm 2008.

leftcenterrightdel
Biệt phủ trên đất rừng Sóc Sơn (Ảnh: Internet) 

Điều đáng nói là những vi phạm về quản lý đất đai, trật tự xây dựng tại quy hoạch đất rừng phòng hộ trên địa bàn huyện Sóc Sơn đã được Thanh tra Chính phủ (Kết luận số 754/TTCP ngày 17/4/2006) và Thanh tra TP Hà Nội (Kết luận số 301/BC-TTCP-P3 ngày 12/4/2005) kết luận và kiến nghị xử lý trước đó, UBND TP Hà Nội cũng đã có nhiều văn bản chỉ đạo xử lý sau thanh tra, tuy nhiên, vì nhiều lý do nên những vi phạm cũ chưa bị xử lý, vi phạm mới đã lại nối tiếp.

Qua hai cuộc thanh tra của Thanh tra TP Hà Nội, dễ nhận thấy nguyên nhân vì sao những vi phạm đã tồn tại trước đó hàng chục năm nhưng không thể xử lý triệt để. Đó là do nhận thức, sự quyết liệt của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương trong xử lý vi phạm còn hạn chế, nên các kết luận, kiến nghị của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra TP Hà Nội và chỉ đạo của UBND TP Hà Nội trước đó không được thực hiện nghiêm túc, và do công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát ở địa phương chưa được tiến hành thường xuyên và chưa thực sự có hiệu quả. Một nguyên nhân khác còn do ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao nên những vi phạm mang tính chất dây chuyền tồn tại suốt hàng chục năm qua nhưng không bị xử lý, trong khi chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý đối với những trường hợp không thực hiện.

Trong các kết luận thanh tra, Thanh tra TP Hà Nội cũng đã chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng, trong đó có sự buông lỏng quản lý của UBND các xã; việc thiếu theo dõi, thống kê đối với các trường hợp mượn đất và số lượng Sổ Lâm bạ đã cấp, cũng như không lập kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng của UBND huyện Sóc Sơn; việc không kịp thời kiểm tra, phối hợp với các cấp chính quyền địa phương xử lý vi phạm về đất đai, không có biện pháp ngăn chặn để các hộ mua bán chuyển nhượng, tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất, xây dựng các công trình nhà ở, công trình kiên cố trong phạm vi đất rừng phòng hộ của Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Hà Nội (trước đây là Lâm trường Sóc Sơn); việc thiếu trách nhiệm trong kiểm tra, hướng dẫn công tác quản lý nhà nước đối với Ban Quản lý rừng phòng hộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, việc thiếu đôn đốc, kiểm tra về trật tự xây dựng của Thanh tra Sở Xây dựng và trách nhiệm của nhiều cơ quan chuyên môn khác của huyện Sóc Sơn và TP Hà Nội.

Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung, Hà Nội sẽ đặt ra lộ trình để phân công rõ trách nhiệm cho từng sở ngành, cho huyện Sóc Sơn, cũng như trách nhiệm các đồng chí trong lãnh đạo UBND TP để đôn đốc làm sao thực hiện nghiêm túc các kết luận này. UBND TP Hà Nội cũng đã yêu cầu UBND huyện Sóc Sơn kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và có hình thức xử lý nghiêm theo quy định đối với tập thể và cá nhân qua các thời kỳ từ năm 2006 - 2018 do buông lỏng quản lý về đất đai, trật tự xây dựng để xảy ra vi phạm, đồng thời tổ chức cưỡng chế ngay đối với các công trình vi phạm trật tự xây dựng trả lại nguyên trạng ban đầu. Ngoài ra, UBND TP còn yêu cầu các đơn vị như: Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển Thủy lợi Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với những thiếu sót đã được nêu trong cả 02 Kết luận. Đó là những giải pháp mà Hà Nội đưa ra, tuy nhiên thiết nghĩ, để nâng cao hiệu quả thực hiện các kết luận Thanh tra của Hà Nội nói riêng và trong phạm vi cả nước nói chung, thì trước hết các ngành, các cấp cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về thanh tra và thực hiện kết luận thanh tra, nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân trong việc thực hiện; tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa cơ quan Thanh tra với thủ trưởng cơ quan quản lý Nhà nước trong hoạt động theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra. Bên cạnh đó, Chính phủ cần sớm ban hành Nghị định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thanh tra, trong đó quy định chế tài xử lý, biện pháp cưỡng chế đối với các tổ chức, cá nhân khi hết thời hạn trong kết luận thanh tra mà không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ yêu cầu trong kết luận thanh tra, góp phần nâng cao giá trị pháp lý của kết luận thanh tra, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra nói riêng và công tác quản lý nhà nước nói chung. Qua đó, hạn chế việc phải đôn đốc nhiều lần mà tổ chức, cá nhân vẫn không thực hiện./.

Đỗ Quyên