Dự án khởi công khi chưa có giấy phép xây dựng

Theo Thông báo Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ, trong đấu thầu lựa chọn nhà thầu tư vấn lập dự án đầu tư mở rộng Nhà máy phân đạm Hà Bắc, mặc dù đã mở thầu nhưng Công ty đạm Hà Bắc vẫn chấp nhận cho liên danh Nhà thầu WEC-CECO bổ sung Giấy ủy quyền tham dự thầu và bổ sung Giấy đăng ký kinh doanh (có công chứng) là vi phạm quy định tại Điều 17 Nghị định 111/2006/NĐ-CP ngày 29/9/2006 của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu năm 2005.

Khi nghiệm thu hồ sơ, tài liệu Dự án do Nhà thầu WEC-CECO lập, Nhà thầu cung cấp thiếu các hồ sơ, tài liệu quan trọng làm căn cứ cơ sở để xác định tổng mức đầu tư (TMĐT) của Dự án, gồm: Thiếu thỏa thuận với nhà chế tạo về giá thiết bị chính mà Dự án sẽ sử dụng, thiếu tài liệu tính toán chi tiết vốn đầu tư cho từng hạng mục công trình, cho thiết bị chính, thiếu báo giá chi phí bản quyền công nghệ, thiếu văn bản xác nhận tính khả thi của công nghệ... vi phạm Hợp đồng số 02/HĐ-XD-ĐHB ngày 25/6/2007 nhưng Công ty đạm Hà Bắc vẫn nghiệm thu và thanh toán cho Nhà thầu đủ số tiền theo hợp đồng đã ký.

Chính vì TMĐT của dự án được xác định không có căn cứ, cơ sở, không sát thực tế, là nguyên nhân chính dẫn đến sau này Công ty đạm Hà Bắc không chọn được nhà thầu EPC, phát sinh chi phí 3,571 tỷ đồng. Từ đó, dẫn đến việc phải điều chỉnh dự án, đấu thầu lại làm tăng chi phí đầu tư, mất cơ hội khi giá đạm tăng cao; bổ sung 10% thuế giá trị gia tăng thiết bị nhập khẩu, chịu ảnh hưởng giá than tăng cao, chênh lệch tỷ giá tăng là một trong những nguyên nhân dẫn đến Dự án thua lỗ.

“Những vi phạm trên có dấu hiệu hình sự trong đấu thầu (theo quy định tại Điều 222 Bộ luật Hình sự năm 2015)”, Thông báo Kết luận thanh tra nêu rõ.

Đồng thời, trong thẩm định, phê duyệt Dự án năm 2008 (lần 1), Tổng công ty Hoá chất Việt Nam chỉ thẩm định TMĐT dự án, không thẩm định các nội dung khác của Dự án là vi phạm quy định tại Khoản 5 Điều 1 Nghị định số 112/2006/NĐ-CP ngày 29/9/2006 của Chính phủ. Mặc dù, TMĐT của dự án thiếu các hồ sơ, tài liệu quan trọng để xác định nhưng vẫn được Tổng Công ty Hoá chất thẩm định phê duyệt là thiếu căn cứ, cơ sở. Dự án đầu tư bằng ngoại tệ, nhưng thẩm định, phê duyệt dự án không phân tích ảnh hưởng của yếu tố tỷ giá… quyết định phê duyệt Dự án đầu tư khi chưa có Báo cáo đánh giá tác động môi trường là không đúng quy định của pháp luật về môi trường.

Bên cạnh đó, trong lập dự án điều chỉnh, thẩm định, phê duyệt dự án điều chỉnh năm 2009, Công ty đạm Hà Bắc không đủ điều kiện, không đủ năng lực nhưng vẫn tự lập Dự án điều chỉnh và được Tổng công ty Hóa chất thẩm định, phê duyệt là không đúng quy định về quản lý xây dựng. Đáng nói, Dự án không thay đổi về quy mô, công suất, khi thẩm định điều chỉnh dự án, TMĐT dự án, trong đó có một số nội dung về chi phí thiết bị chưa được làm rõ nhưng vẫn được Tổng Công ty Hoá chất thẩm định, phê duyệt điều chỉnh Dự án là thiếu căn cứ, cơ sở, không đúng quy định của pháp luật về đầu tư xây dựng.

leftcenterrightdel
 Thanh tra Chính phủ đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an điều tra, xử lý những vi phạm tại Dự án cải tạo mở rộng Nhà máy phân đạm Hà Bắc (ảnh internet)

Đáng chú ý, năm 2008 khi thẩm định TMĐT dự án, Tổ thẩm định đã nêu rõ: Dự án sẽ gặp khó khăn khi vốn đầu tư tăng 20% hoặc giá Urê giảm 8%; tuy Dự án không thay đổi mục tiêu, quy mô, công suất nhưng khi điều chỉnh dự án năm 2009, TMĐT của dự án tăng 44,9% so với TMĐT phê duyệt năm 2008, ảnh hưởng lớn đến tính hiệu quả dự án nhưng chưa được phân tích đánh giá, làm rõ trong quá trình điều chỉnh dự án.

Do tổng mức đầu tư dự án tăng làm tăng chi phí đầu tư, tăng chi phí lãi vay, tăng chi phí sản xuất - kinh doanh là một trong nguyên nhân chính dẫn đến Dự án thua lỗ. Thanh tra Chính phủ nhận định, những vi phạm trên có dấu hiệu hình sự về thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, theo quy định tại Điều 360 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Đến thời điểm thanh tra, các nội dung tranh chấp của Hợp đồng EPC chưa được các bên giải quyết; chi phí đầu tư của Dự án chưa được quyết toán. Tổng mức đầu tư của dự án là 568,646 triệu USD, tỷ lệ vốn tự có của Công ty tham gia Dự án chỉ chiếm 17,9% TMĐT, còn lại chủ yếu là vốn vay chiếm 82,1%, dẫn đến chi phí lãi vay lớn, thua lỗ kéo dài.

Lỗ gần 2.900 tỷ đồng

Do việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh dự án, nhất là về TMĐT thiếu căn cứ, cơ sở, vi phạm quy định của pháp luật, làm tăng chi phí đầu tư, tăng chi phí sản xuất kinh doanh. Thực tế cho thấy, Công ty đã phấn đấu tiết kiệm chi phí, nhưng hoạt động sản xuất kinh doanh liên tục thua lỗ: Năm 2015 lỗ 669,773 tỷ đồng; năm 2016 lỗ 1.051,446 tỷ đồng; năm 2017 lỗ 661,645 tỷ đồng, năm 2018 lỗ 332,544 tỷ đồng, 6 tháng đầu năm 2019 lỗ 222,344 tỷ đồng, số lỗ lũy kế đến tháng 6/2019 là 2.887,713 tỷ đồng. Như vậy, những vi phạm pháp luật trong tổ chức đấu thầu, dẫn đến dự án thua lỗ, có dấu hiệu hình sự trong đấu thầu lập dự án và thiếu trách nhiệm trong lập, thẩm định, quyết định phê duyệt dự án, điều chỉnh dự án, tăng TMĐT dự án gây hậu quả nghiêm trọng, cần phải được xác minh, điều tra làm rõ, xử lý theo quy định của pháp luật.

Việc tái cơ cấu, cổ phần hoá Công ty đạm Hà Bắc còn có một số nội dung chưa đúng quy định; việc Tập đoàn Hóa chất quyết định tỷ lệ nắm giữ cổ phần tại Công ty cổ phần đạm Hà Bắc 97,66% không đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ (chỉ sở hữu từ trên 50% đến dưới 65%), chỉ đạo không xử lý khoản lỗ khi cổ phần hoá Công ty đạm Hà Bắc là không đúng quy định.

Về quản lý vốn, tài sản và nguồn vốn, các năm 2012, 2013, 2014, Công ty bảo toàn được vốn chủ sở hữu theo quy định. Từ năm 2015, Công ty thua lỗ, không bảo toàn được vốn chủ sở hữu. Đến 31/12/2016, tổng số nợ phải trả và vay ngân hàng của Công ty chiếm 89,7% tổng tài sản và gấp 8,7 lần vốn chủ sở hữu, Công ty mất cân đối dòng tiền, khó khăn về tài chính, nợ quá hạn ngân hàng…

Chuyển cơ quan công an điều tra, xác minh, xử lý

“Chịu trách nhiệm đối với những vi phạm, khuyết điểm trên thuộc về: Hội đồng quản trị (HĐQT), Hội đồng thành viên (HĐTV), Chủ tịch HĐQT, Chủ tịch HĐTV, Tổng giám đốc, Ban Lãnh đạo Tổng công ty Hoá chất Việt Nam (Tập đoàn Hoá chất Việt Nam), người đại diện phần vốn Nhà nước tại Công ty đạm Hà Bắc; HĐQT, HĐTV, Chủ tịch HĐTV, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc, Ban Lãnh đạo Công ty đạm Hà Bắc; các đơn vị, phòng, ban, cá nhân có liên quan thuộc Tổng Công ty Hoá chất Việt Nam (Tập đoàn Hoá chất Việt Nam) và Công ty đạm Hà Bắc.

Bên cạnh đó còn có phần trách nhiệm của Bộ Công thương với trách nhiệm quản lý ngành”, Thanh tra Chính phủ kết luận.

Với những sai phạm nêu trên, cùng với những yêu cầu về chấn chỉnh, khắc phục ngay những vi phạm, khuyết điểm, tồn tại, hạn chế đã nêu tại Kết luận thanh tra; kiểm điểm trách nhiệm đối với các đơn vị, cá nhân có liên quan; Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an điều tra, xác minh, xử lý theo quy định của pháp luật đối với những vi phạm có dấu hiệu hình sự tại Dự án đầu tư cải tạo, mở rộng Nhà máy phân đạm Hà Bắc, gồm: Vi phạm trong tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu tư vấn lập Dự án; thiếu trách nhiệm trong việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh Dự án./.

Hoàng Minh