Theo TS. Nguyễn Tuấn Khanh, trong bối cảnh hiện nay, các tập đoàn, tổng công ty, ngân hàng, thương mại nhà nước có vai trò quan trọng, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tham gia nhiệm vụ quốc phòng an ninh, kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh quốc phòng, chủ quyền quốc gia, thực hiện an sinh xã hội. Các DNNN này, nhất là các tập đoàn, tổng công ty, ngân hàng thương mại nhà nước đã có đóng góp quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hình thành các ngành công nghiệp, ngành kinh tế quan trọng, then chốt của nền kinh tế, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nhiều DNNN đang nắm giữ tỷ trọng vốn lớn trên một số lĩnh vực then chốt, cung cấp thực phẩm dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội, quốc phòng an ninh, sản xuất.

Ngoài những đóng tích cực, có hiệu quả mà DNNN mang lại, hoạt động sản xuất kinh doanh của các DNNN còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập, hiệu quả sản xuất kinh doanh và đóng góp của nhiều DNNN còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực nhà nước đầu tư; nợ nần, thua lỗ, thất thoát lớn. Cơ chế quản trị DNNN chậm được đổi mới, kém hiệu quả, chưa phù hợp với các thông lệ, chuẩn mực quốc tế, tính công khai, minh bạch còn hạn chế, còn có tình trạng tham nhũng, tiêu cực, vi phạm pháp luật. Nhiều vụ việc tham nhũng lớn được phát hiện và xử lý trong thời gian gần đây đã cho thấy điều này.

“Vấn đề giám sát đặt ra đối với DNNN trong thời gian qua chủ yếu tập trung vào giám sát của cơ quan hành chính nhà nước đối với doanh nghiệp và giám sát trong nội bộ doanh nghiệp”, Chủ nhiệm đề tài nhận định. Từ thực tiễn cơ sở pháp lý và hoạt động giám sát của các chủ thể đối với DNNN trong thời gian qua cho thấy còn nhiều vướng mắc như quan niệm về giám sát đối với DNNN còn chưa thống thất; các cơ quan quyền lực nhà nước trong thời gian qua đã phát huy vai trò quan trọng trong giám sát đối với hoạt động của bộ máy hành chính và hệ thống tư pháp. Bên cạnh đó, với cơ sở pháp lý hiện nay và thực tiễn cho thời gian qua cho thấy việc giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước đối với DNNN còn rất hạn chế. Hầu như chưa có giám sát chuyên đề về hoạt động của các DNNN trên các lĩnh vực; vai trò giám sát của xã hội đối với DNNN chưa thực sự được chú trọng, quan tâm; mô hình kiểm soát nội bộ DNNN trong thời gian qua còn nhiều hạn chế, bất cộng, cơ chế lạc hậu đòi hỏi phải nghiên cứu, đối mới nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN; còn thiếu cơ sở pháp lý về việc tiếp nhận, xử lý các kết quả, kiến nghị từ hoạt động giám sát đối với DNNN…

Vì thế, theo TS. Nguyễn Tuấn Khanh, việc nghiên cứu vấn đề “Giám sát doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam - những vấn đề lý luận và thực tiễn”là thực sự cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

leftcenterrightdel
 TS. Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Viện trưởng Viện CL và KHTT đăng ký làm chủ nhiệm Đề tài. Ảnh: L.A

Tại buổi đánh giá, phê duyệt đề tài, ông Ngô Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Phòng, Chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ đánh giá tổng quan chuẩn bị thuyết minh đề tài rõ ràng, thuyết phục, đầy đủ, điều kiện năng lực khả năng nghiên cứu tốt, đúng quy định. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu hơi rộng, nếu "ôm" cả kiểm soát trong nội bộ DN thì rộng và dàn trải. Vì vậy để tránh  dàn trải, Ban chủ nhiệm cần cân nhắc bỏ kiểm soát nội bộ và cân nhắc bổ sung giám sát  của Đảng với DNNN. Về phương pháp nghiên cứu cần bổ sung điều tra bằng phiếu.

Ông Trần Đăng Vinh, Quyền Vụ trưởng, Phụ trách Báo Thanh tra thì cho rằng, khái niệm về giám sát là rộng, tuy nhiên dưới góc độ nghiên cứu khoa học Thanh tra Chính phủ nên chọn cách thực tập trung vào việc giám sát của cơ quan nhà nước đối với DNNN. Ông Vinh đề xuất cần nghiên cứu lại giám sát của cơ quan quản lý nhà nước theo chức năng thẩm quyền đối với DNNN. Đồng thời cần làm rõ loại hình, thực trạng hoạt động của DNNN, đi sâu, nghiên cứu về giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có hoạt động thanh tra, kiểm tra.

Cũng tại buổi đánh giá, ông Nguyễn Tuấn Anh, Ủy viên Hội đồng khẳng định, thuyết minh được chuẩn bị tốt. Để đề tài hoàn chỉnh hơn, ông Tuấn Anh đề nghị, Thuyết minh cần thống nhất vấn đề quan niệm về DNNN. Hiện tại, giám sát được trao nhiều cho các DN tự thực hiện, trừ mảng tài chính. Vì vậy dễ nhầm lẫn, chồng chéo với hoạt động kiểm tra. Đề tài nên đi sâu vào giám sát tài chính doanh nghiệp

Mặt khác cũng nên tập trung giám sát của cơ quan đại diện vốn, tài chính, chứng khoán nhà nước. Cần cần nhắc việc giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước; cần nghiên cứu, giám sát riêng với DNNN 1000% vốn nhà nước và DNNN mà nhà nước giữ cổ phần chi phối…

leftcenterrightdel
 Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: L.A

Kết luận tại hội đồng, TS. Đinh Văn Minh, Chủ tịch hội đồng đánh giá cao sự chuẩn bị nghiên cứu của đề tài, hồ sơ đầy đủ, đúng quy định. Đồng thời, đề nghị Ban chủ nhiệm cần làm rõ thêm các loại hình giám sát, cần tập trung vào giám sát, cần phân biệt cái nào là thanh tra, cái nào là giám sát; cần nghiên cứu trong mối quan hệ giữa giám sát và thanh tra, kiểm tra. Bên cạnh đó, không nên mở rộng nghiên cứu tất cả các loại hình giám sát, chỉ tập trung một số loại hình đúng chức năng, hiệu quả, ngoài ra, về phương pháp nghiên cứu, Ban Chủ nhiệm đề tài cần cân nhắc thêm điều tra xã hội học.

Với những kết quả thuyết minh đề tài đạt được, Hội đồng Tư vấn, tuyển chọn đề tài nhất trí thông qua phê duyệt nghiên cứu đề tài: “Giám sát doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam - những vấn đề lý luận và thực tiễn”. Nhằm hoàn thiện thuyết minh, Hội đồng đề nghị Chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa nội dung nghiên cứu theo ý kiến góp ý của các thành viên Hội dồng tại buổi phê duyệt, trước khi triển khai nghiên cứu đề tài./.

Lan Anh