Theo Thanh tra Chính phủ, thời gian qua, doanh nghiệp nhà nước đã thể hiện được vai trò quan trọng, chủ đạo trong các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước còn nhiều hạn chế, bất cập, hiệu quả còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư hiện có. Một số doanh nghiệp rơi vào tình trạng nợ nần, thua lỗ, thất thoát lớn...

Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, trong đó có nguyên nhân do cơ chế quản trị doanh nghiệp nhà nước chậm được đổi mới, kém hiệu quả, chưa phù hợp với các thông lệ, chuẩn mực quốc tế; tính công khai, minh bạch còn hạn chế, còn có tình trạng tham nhũng, tiêu cực, vi phạm pháp luật và nhiều vụ tham nhũng lớn đã được phát hiện, xử lý trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, hiện nay, cơ chế thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát đối với doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam khá phức tạp, thuộc chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của nhiều cơ quan khác nhau. Trong đó, Kiểm toán là cơ quan do Quốc hội thành lập nhưng không thuộc Quốc hội mà là cơ quan Hiến định với chức năng là kiểm toán việc quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công.

Cũng theo Thanh tra tỉnh An Giang, địa bàn An Giang hiện có 14 doanh nghiệp có vốn nhà nước; trong đó, có 6 doanh nghiệp do UBND tỉnh quản lý, 2 doanh nghiệp có vốn đầu tư của tỉnh. 6 doanh nghiệp do UBND tỉnh An Giang quản lý có tổng vốn điều lệ trên 2.000 tỷ đồng. Những năm qua, các doanh nghiệp này có vai trò quan trọng đóng góp kinh tế cho địa phương, góp phần tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngân sách, giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo… cho tỉnh. Từ năm 2015 đến nay, 10 cơ quan, đơn vị Trung ương và địa phương đã tiến hành 23 cuộc thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tại các doanh nghiệp do tỉnh quản lý. Qua thanh tra, kiểm tra, kiểm toán phát hiện sai phạm với số tiền hơn 731 tỷ đồng, đã thu hồi nộp ngân sách nhà nước số tiền hơn 505 tỷ đồng, đạt 100% và xử lý khác hơn 225 tỷ đồng. Các sai phạm chủ yếu như: Chưa kê khai nộp tiền thuê đất, kê khai thiếu thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tài nguyên; kinh doanh đối với ngành nghề chưa được chủ sở hữu vốn quyết định...

Ông Võ Thanh Tráng, Chánh Thanh tra tỉnh An Giang cho biết, hiện nguy cơ và thực trạng vi phạm pháp luật, lãng phí, tiêu cực thường diễn ra trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp tại An Giang, phổ biến nhất là vi phạm trong lĩnh vực thuế, bảo hiểm, tài nguyên và môi trường, đầu tư xây dựng, góp vốn, thoái vốn đầu tư... Một số lĩnh vực chưa được các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát nên chưa đánh giá được thực trạng và nguy cơ tiềm ẩn vi phạm pháp luật, tiêu cực, lãng phí như: Công tác thực hiện phòng, chống tham nhũng, nhất là công khai minh bạch trong sản xuất kinh doanh; việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; việc chấp hành các quy định pháp luật chuyên ngành, quy trình chuyên môn – kỹ thuật, ngành nghề hoạt động sản xuất kinh doanh...

Chánh Thanh tra tỉnh An Giang kiến nghị Chính phủ cần nghiên cứu, mở rộng phạm vi, thẩm quyền thanh tra hành chính đối với doanh nghiệp của Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh, thành phố theo hướng thanh tra doanh nghiệp có vốn nhà nước hoặc thanh tra doanh nghiệp do nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ, cơ quan Kiểm toán nhà nước và các bộ, ngành xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, phạm vi và đối tượng thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tránh sự chồng chéo, đối tượng và nội dung thanh tra...

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Văn, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học Thanh tra, Thanh tra Chính phủ cho biết, hiện hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước được giao cho rất nhiều cơ quan, bao gồm các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; UBND các cấp, các cơ quan chuyên môn của bộ và UBND; các cơ quan thanh tra nhà nước; các cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành... Hoạt động giám sát đối với doanh nghiệp nhà nước có nội dung rất rộng, từ giám sát cơ quan quyền lực, giám sát chủ sở hữu (Bộ, UBND cấp tỉnh, doanh nghiệp cấp 1) cho đến giám sát xã hội. Bên cạnh đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm toán của các cơ quan nhà nước hiện nay còn có cơ chế kiểm tra, giám sát của Đảng đối với các tổ chức Đảng, đảng viên.

Để tăng cường quản lý đối với doanh nghiệp nhà nước, ngày 3/7/2017, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khóa XII đã thông qua Nghị quyết số 12 – NQ/TW về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Thực hiện Nghị quyết số 12, Chính phủ đã giao cho Thanh tra Chính phủ xây dựng và trình Chính phủ ban hành Đề án "Nâng cao năng lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước; phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm pháp luật, tiêu cực, tham nhũng, lãng phí trong doanh nghiệp nhà nước" vào năm 2020.

Tiến sĩ Trần Văn Minh, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết, việc xây dựng Đề án phải đảm bảo chất lượng, bám sát đường lối, chủ trương của Đảng; đồng thời, phù hợp với các Nghị quyết của Chính phủ, phản ánh đúng bản chất và các quy luật khách quan, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát doanh nghiệp nhà nước nhằm hạn chế vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong doanh nghiệp nhà nước.

"Để xây dựng dự thảo Đề án, Thanh tra Chính phủ đã thành lập Ban soạn thảo, Tổ biên tập Đề án và tiến hành khảo sát thực tế tại 6 tỉnh như: Bình Thuận, Phú Yên, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Kiên Giang, An Giang và 10 tập đoàn, tổng công ty lớn trong cả nước. Từ những ý kiến đóng góp của các địa phương, tập đoàn, tổng công ty lớn trong cả nước sẽ được Ban soạn thảo, Tổ biên tập tổng hợp, nghiên cứu phục vụ cho việc xây dựng Đề án", Phó Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết.

Tại tọa đàm, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nhóm vấn đề chính như: Nguy cơ, thực trạng vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong doanh nghiệp nhà nước tại địa phương; thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát trong doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn An Giang; thực trạng phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực trong doanh nghiệp nhà nước... 

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đã đưa ra đề xuất các giải pháp, các kiến nghị để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát trong doanh nghiệp nhà nước và các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ nhằm phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực trong doanh nghiệp nhà nước./.

Dương Thái