Tự ý điều chỉnh thiết kế

Trong việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh thiết kế cơ sở còn xảy ra những khuyết điểm, vi phạm như sau: Thiết kế cơ sở dự án BOT Nam Bình Định sử dụng lại cống cũ ngang đường, thiết kế mặt đường bê tông nhựa tại một số vị trí thường xuyên ngập là chưa phù hợp với thực tế, thiếu đồng bộ, dẫn đến mặt đường tại khu vực đó luôn bị ngập khi thời tiết mưa, có nơi ngập sâu từ 30cm đến 60 cm, ảnh hưởng đến chất lượng công trình; thiết kế cơ sở tại Dự án Trái phiếu Chính phủ (TPCP) thiếu một số đoạn rãnh dọc và cống ngang đường, làm giảm khả năng thoát nước, sau 2 năm đưa công trình vào khai thác, sử dụng Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã phải bổ sung một số cống ngang, rãnh dọc cho phù hợp. 

Khi phê duyệt thiết kế cơ sở, Bộ GTVT cho phép phá dỡ 09 cầu cũ để xây mới, tuy nhiên khi quyết định điều chỉnh thiết kế cơ sở đã cho phép giữ lại 07 cầu cũ để sửa chữa, sử dụng, trong đó có 06 cầu được xác định lại tải trọng chỉ từ 22 tấn đến 25 tấn. Hiện tại, trên toàn dự án, có 18/33 cầu cũ đang được gắn biển hạn chế tải trọng từ 22 tấn đến 25 tấn, mức tải trọng này không đồng bộ với tải trọng cho phép của đường QL1 sau cải tạo, mở rộng và cầu xây mới gây khó khăn cho quá trình khai thác và không phát huy cao nhất hiệu quả của dự án.

Mặt khác, Bộ GTVT ban hành Văn bản 6112/BGTVT-CQLXD ngày 27/5/2014 thiếu cơ sở, đưa ra chủ trương điều chỉnh thiết kế cơ sở chưa đúng với quy định pháp luật về điều chỉnh dự án đầu tư, cụ thể: Cho phép hạ tiêu chuẩn dự án không theo Tiêu chuẩn ngành 22TCN211-06, dẫn đến chất lượng mặt đường dự án thiếu tính đồng bộ nên không phát huy tối đa hiệu quả trong khai thác; cho phép hạ cao độ thiết kế không theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4054-2005; kiên quyết tháo dỡ 1.717,7m và phá bỏ 504,58m rãnh thoát nước dọc đã thi công; kiên quyết bỏ thiết kế rãnh dọc đối với đoạn chưa thi công nhưng sau này lại phải bổ sung một số đoạn tuyến; đối với một số cầu xây mới “cho phép châm chước yếu tô thủy văn như cầu cũ” dẫn đến cao độ đáy dầm đều thấp hơn quy định trong tiêu chuẩn 22TCN 272:2005 từ 0,5 đến 1m, làm giảm khả năng thoát lũ, gia tăng tình trạng ngập lụt mặt đường. Sau gần 02 năm công trình đưa vào khai thác sử dụng, mặt đường một số đoạn bị hư hỏng, Bộ GTVT đã phải xem xét, bổ sung cống ngang đường, rãnh dọc thoát nước tại những vị trí trước đó đã yêu cầu bỏ khi thiết kế bản vẽ thi công (dự án BOT Nam Bình Định).

Không chỉ vậy, một số vị trí rãnh dọc đã thi công nhưng phải hạ cao độ cho phù hợp với việc hạ cao độ thiết kế, bên cạnh đó, Nhà thầu Cenco4 (gói thầu XL 04A, Dự án BOT Bắc Bình Định) đã thực hiện chưa đúng quy định, dẫn đến chiều cao rãnh giảm 15cm so với thiết kế bản vẽ thi công, làm hạn chế khả năng thoát nước.

“Từ những thiếu sót, khuyết điếm, vi phạm nêu trên, khi công trình gặp yếu tố bất lợi về thời tiết như ngập lụt, mưa nhiều ngày liên tục, bất thường, nước mặt tích tụ thẩm thấu vào kết cấu bê tông nhựa, đồng thời dưới tác động của tải trọng xe với mật độ giao thông lớn, liên tục, thậm chí là xe chở quá tải đã phá vỡ khả năng dính bám của đá với nhựa và sức chịu đựng của bê tông nhựa, dẫn đến mặt đường bị hư hỏng, ảnh hưởng đến nền đường, từ đó suy giảm chất lượng và tuổi thọ công trình”, Thanh tra Chính phủ khẳng định.

leftcenterrightdel
Quốc lộ 1 đoạn qua tỉnh Bình Định liên tục bị hư hỏng nặng, phải sửa chữa thường xuyên. Ảnh: Tấn Lộc

Thiếu minh bạch trong việc thu phí đường bộ, thiếu cơ sở pháp lý để quản lý chất lượng

Liên quan tới việc thực hiện dự án đầu tư, Ban quản lý dự án 2, có thiếu sót khi lập hồ sơ yêu cầu đã yêu cầu nguồn vốn đầu tư đối với nhà đầu tư tại Dự án BOT Nam Bình Định thấp hơn tổng mức đầu tư của dự án, ảnh hưởng nhất định đến việc đảm bảo vốn để thực hiện dự án; tại Dự án BOT Bắc Bình Định, Ban quản lý dự án 2 không đăng thông tin kết quả lựa chọn Nhà đầu tư trên Báo Đầu thầu theo quy định; đến thời điểm tổ chức lựa chọn nhà đầu tư để thực hiện dự án, Bộ GTVT không công bố lại danh mục dự án.

Tại Điều 64 trong Hợp đồng BOT số 11791/HĐ.BOT-BGTVT ngày 31/10/2013 và Hợp đồng BOT số 11269/HD.BOT-BGTVT ngày 22/10/2013 chỉ đề cập đến nội dung không bồi hoàn mà không đề cập đến các nội dung về chất lượng công trình (định lượng cụ thể) đạt tỷ lệ bao nhiêu %; nghĩa vụ mỗi bên sau khi chuyển giao. Đây là sơ hở nếu không kịp thời xử lý, có thể sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước trước, trong và sau khi nhận bàn giao công trình để quản lý, sử dụng. 

Bộ GTVT chậm ban hành quy định về việc tổ chức khảo sát lưu lượng xe của đơn vị tư vấn trong giai đoạn lập dự án BOT Bắc và Nam Bình Định. Đến ngày 21/3/2018, Bộ mới ban hành Quyết định số 543/QĐ-BGTVT về việc ban hành hướng dẫn yêu cầu chung với công tác điều tra, khảo sát lưu lượng, tải trọng và dự báo giao thông phục vụ công tác lập dự án đầu tư xây dựng đường bộ, ảnh hưởng đến chất lượng lập dự án và sự chính xác của phương án tài chính trong hợp đồng BOT.

Bên cạnh đó, Bộ chậm ban hành quy định về vi phạm chất lượng bảo trì và chậm thực hiện đàm phán với nhà đầu tư để điều chỉnh các quy định nêu trên trong hợp đồng BOT ảnh hưởng đến việc quản lý, khai thác dự án BOT Bắc và Nam Bình Định. 

Mặt khác, Bộ chỉ đạo thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thu phí sử dụng đường bộ theo hình thức điện tử tự động không dừng còn chậm, đến tháng 3/2019, tại Trạm Nam Bình Định và Bắc Bình Định mới chỉ thực hiện thu phí điện tử tự động không dừng đối với 02 làn xe trung tâm, đồng thời Tổng cục Đường bộ Việt Nam tự cho phép Nhà đầu tư BOT Nam Bình Định gia hạn thực hiện việc thu phí không dùng là chưa đúng thẩm quyền, chưa đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ là một trong những nguyên nhân dư luận có phản ứng về tính minh bạch trong việc thu phí và thời gian thu phí, gây ùn tắc giao thông, gây bức xúc cho người dân...

Kết luận thanh tra chỉ rõ, Nhà thầu Cienco4 đã sử dụng vật liệu đá dăm từ nhiều mỏ có tính chất cơ lý khác nhau nên chất lượng bê tông nhựa thiếu sự đồng nhất và ổn định. Do đó, khi gặp các yếu tố bất lợi thì bê tông nhựa dễ bị phá vỡ; sử dụng vật liệu tưới dính bám của mặt đường chưa đúng quy định; áp dụng chưa đúng tiêu chuẩn để phối trộn thành phần cấp phối hỗn hợp cốt liệu, một số chỉ tiêu về độ rỗng dư, độ dẻo marsahll nằm ngoài quy định; thiết bị thi công thiếu chứng chỉ kiểm định, không có phiếu kiểm tra từng mẻ trộn tại trạm trộn. Do những thiếu sót, khuyết điểm trên, sau gần 02 năm đưa công trình vào khai thác, sử dụng mặt đường đã hư hỏng cục bộ, nhà thầu tự bỏ kinh phí để sửa chữa hư hỏng này.

Dự án mở rộng QL1 là dự án đặc biệt quan trọng, đây là tuyến giao thông huyết mạch, có mật độ giao thông lớn, liên tục... Phụ gia Wetfix BE được Bộ GTVT cho sử dụng từ năm 2001 tại một số dự án công trình giao thông nhằm nâng cao chất lượng công trình, nhưng thiếu cơ sở pháp lý để quản lý chất lượng; chưa tổng kết, đánh giá việc sử dụng phụ gia nhập khẩu trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, vật liệu đặc thù; chưa ban hành quy trình công nghệ thi công và nghiệm thu mặt đường bê tông nhựa có sử dụng phụ gia dính bám Wetfix BE…

Bộ GTVT thiếu trách nhiệm trong quản lý Nhà nước

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, nguyên nhân chính dẫn đến những thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm trên là do Bộ GTVT thực hiện chưa đầy đủ trách nhiệm trong quản lý nhà nước, nhiệm vụ được giao đối với một số nội dung liên quan. Khi công trình gặp yếu tố bất lợi về thời tiết như mưa bão, ngập lụt, hoặc mưa nhiều ngày liên tục... nước mặt tích tụ, thẩm thấu vào kết cấu bê tông nhựa, làm khả năng dính bám giữa đá và nhựa nhanh chóng bị suy giảm, đồng thời dưới tác động của tải trọng xe với mật độ giao thông lớn, liên tục đã phá vỡ khả năng dính bám của đá với nhựa và sức chịu đựng của bê tông nhựa, mặt đường bị hư hỏng ảnh hưởng đến nền đường, từ đó chất lượng và tuôi thọ công trình suy giảm.

Công tác giám sát, nghiệm thu thực hiện chưa đúng quy định, còn để một số nhà thầu sử dụng vật liệu chưa đúng hồ sơ thiết kế tại Dự án BOT Bắc Bình Định, Dự án BOT Nam Bình Định.

Hội đồng nghiệm thu cấp Bộ của Bộ GTVT thực hiện chưa đúng quy định khi đồng ý nghiệm thu Dự án BOT Bắc Bình Định và BOT Nam Bình Định để đưa vào khai thác sử dụng, trong khi đó một số chỉ tiêu thí nghiệm khoan hiện trường chưa được nhà thầu, doanh nghiệp dự án khắc phục kịp thời, triệt để mà khoanh vùng để tiếp tục theo dõi trong thời gian khai thác, bảo hành. 

Đồng thời, hai đơn vị kiểm định là Phòng Thí nghiệm trọng điểm đường bộ III thuộc Viện Khoa học và Công nghệ GTVT và Viện Khoa học và Công nghệ GTVT đã thiếu trách nhiệm khi không đưa ra kiến nghị, cảnh báo với cấp có thẩm quyền về chất lượng công trình khi kết quả kiểm định tại Dự án BOT Bắc và Nam Bình Định, có một số chỉ tiêu thí nghiệm về độ rỗng dư, độ dẻo Marshall, thành phần hạt của mẫu thí nghiệm hiện trường... chưa đạt yêu cầu, ảnh hưởng đến chất lượng công trình.

Đối với dự án TPCP, kết quả kiểm định của Liên danh Trung tâm kỹ thuật đường bộ 3 - Công ty TNHH Tư vấn Công nghệ thiết bị và Kiểm định (gồm 06 đợt, bắt đầu từ 28/5/2015 đến 22/4/2016) trước khi đưa dự án vào khai thác, sử dụng có kết quả về thành phần hạt, độ rỗng dư đều đạt yêu cầu kỹ thuật. Tuy nhiên, kết quả kiểm định của Viện Khoa học và Công nghệ GTVT thời điểm sau gần 02 năm kể từ khi đưa dự án vào khai thác, sử dụng, có chỉ tiêu thành phần hạt, độ rỗng dư của một số mẫu thí nghiệm chưa đạt yêu cầu kỹ thuật của dự án, qua đó cho thấy chất lượng dự án không đồng đều.

Theo báo cáo (không số) của Tổ giúp việc Hội đồng nghiệm thu cấp Bộ ngày 24/3/2016 thì một số lý trình: Km 1234+568-Km1234+870 (phải tuyến); Km 1234+870-Km 1234+1028 (trái tuyến); Km 1234+400-Km 1234+5 87 (phải tuyến), thuộc địa bàn tỉnh Bình Định do chưa giải phóng được mặt bằng nên không thi công được rãnh thoát nước dọc, dẫn đến nước chảy tràn mặt đường, ảnh hưởng đến chất lượng công trình.

Ngoài ra, theo báo cáo của Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh, trên tuyến của dự án có nhiều vị trí địa phương quy hoạch khu dân cư, người dân tự san lấp, xây dựng công trình, lấn chiếm vào hành lang an toàn giao thông, làm cản trở khả năng thoát nước khi mưa lũ, gia tăng mức độ ngập lụt tại các đoạn: Kml 155+280 - Kml 155+320 (trái tuyến), Kml 163+820 - Kml 163+900 (trái tuyến), Kml 166+200 (phải tuyến); tuyến tránh Phù Mỹ có 03 đoạn; tuyến tránh An Nhơn có 6 đoạn...

Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ GTVT, doanh nghiệp dự án kiểm tra, rà soát, phê duyệt quyết toán dự án theo quy định; trên cơ sở giá trị quyết toán được phê duyệt, thực hiện điều chỉnh phương án tài chính và thời gian thu phí tại hai dự án BOT Bắc và Nam Bình Định theo quy định pháp luật; Bộ GTVT chủ trì phối hợp với Nhà đầu tư Dự án BOT Bắc và Nam Bình Định kiểm tra, rà soát, sửa đổi, bổ sung Hợp đồng BOT những tiêu chí cụ thể về chất lượng công trình BOT trước khi bàn giao cho Nhà nước; xem xét, điều chỉnh kịp thời các nội dung khác, đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật.

Đối với số tiền khoảng 1.560,4 triệu đồng (2.222,28m rãnh) phát sinh do phải tháo, phá dỡ rãnh thoát nước dọc theo chỉ đạo của Bộ GTVT, các bên liên quan thực hiện dứt điểm, tránh khiếu kiện sau này.

Về xử lý trách nhiệm, Bộ GTVT chỉ đạo, tổ chức kiểm điểm, xử lý theo thẩm quyền đối với các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã có thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm. 

Bộ thực hiện rà soát, đánh giá những tác động do việc thay đổi thiết kế tại Văn bản số 6112/BGTVT-CQLXD, ảnh hưởng đến chất lượng và tuổi thọ các công trình thuộc đối tượng điều chỉnh của văn bản này trên toàn tuyến QL 1 và đường Hồ Chí Minh để xem xét, xử lý đối với các khuyết điểm, vi phạm theo quy định của pháp luật./.

Lan Anh