Tồn tại nhiều bất hợp lý trong các hình thức thanh tra hiện nay

Theo ông Ngô Mạnh Hùng, việc quy định 3 hình thức thanh tra (theo chương trình, kế hoạch; đột xuất; thường xuyên) không bao quát được biểu hiện bên ngoài của hoạt động thanh tra, vừa không thể hiện được đầy đủ cách thức tiến hành hoạt động thanh tra.

Mặt khác, cả 3 hình thức thanh tra theo quy định hiện hành có sự trùng lắp với quy định về căn cứ, điều kiện để có thể tiến hành hoạt động thanh tra.

Hoạt động thanh tra thường xuyên của thanh tra viên, người được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành cũng có thể được tiến hành trên cơ sở chương trình kế hoạch công tác thanh tra; hình thức thanh tra thường xuyên của các cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành chưa được quy định cụ thể.

leftcenterrightdel
Ảnh minh họa - Internet 

Các văn bản pháp luật về thanh tra đã định danh rất nhiều loại hình thanh tra khác nhau. Tất cả các tên gọi đó nếu xét theo quan niệm chung về hình thức thanh tra  thì đều có thể coi là các hình thức thanh tra khác nhau, tùy thuộc ở cách tiếp cận. Nhiều hình thức lại có quy định cụ thể về nội dung, thẩm quyền thanh tra, trình tự thủ tục tiến hành thanh tra, làm cho các hình thức đó nhiều khi lại thể hiện được vai trò, ý nghĩa rõ nét hơn là những hình thức thanh tra chính danh theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010.

Ngoài ra, thẩm quyền, căn cứ tiến hành thanh tra đột xuất chưa được quy định hợp lý, dẫn đến vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Theo quy định thì Tổng Thanh tra, Chánh Thanh tra các cấp, các ngành được trao quyền ra quyết định thanh tra đột xuất, lập đoàn thanh tra để thực hiện nhiệm vụ thanh tra. Sau đó, cơ quan thanh tra có trách nhiệm báo cáo thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước về việc thanh tra đột xuất của mình. Tuy nhiên, trên thực tế thủ trưởng các cơ quan thanh tra ít có điều kiện chủ động sử dụng thẩm quyền ra quyết định thanh tra đột xuất.

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, hầu hết các cơ quan thanh tra đều phải xin ý kiến của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp trước khi ra quyết định thanh tra đột xuất, bởi thủ trưởng cơ quan thanh tra chỉ có thẩm quyền ra quyết định thanh tra đối với vụ việc không phức tạp, không liên quan đến trách nhiệm quản lý của nhiều cơ quan, đơn vị.

Đối với vụ việc phức tạp, liên quan đến trách nhiệm quản lý của nhiều cơ quan đơn vị thì thẩm quyền ra quyết định thanh tra đột xuất của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước.

"Có thể thấy rằng, đang tồn tại nhiều bất hợp lý trong các hình thức thanh tra hiện nay, những khó khăn này sinh vướng mắc trong quá trình chúng ta điều chỉnh tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành cùng với nó là sự thay đổi liên tục của các văn bản pháp luật về vấn đề này cho thấy sự lúng túng trong tư duy. Đây chính là cái gốc khiến cho dùng đã cố gắng pháp luật vẫn chưa thể tìm ra giải pháp phù hợp cho đến lúc này", ông Hùng nhấn mạnh.

Hoạt động thanh tra thường xuyên chỉ nên coi là hoạt động kiểm tra chuyên ngành

Trên cơ sở đó ông Ngô Mạnh Hùng đề xuất, trước hết cần thống nhất trong nhận thức về bản chất hoạt động thanh tra và việc xác định các hình thức thanh tra phù hợp để làm cơ sở cho việc hoàn thiện quy định của pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về thanh tra.

Đã đến lúc cần mạnh dạn tách hoạt động thanh tra thường xuyên hiện nay ra khỏi hệ thống thanh tra nhất là về tổ chức và gọi nó với tên gọi đúng với tính chất hoạt động của nó là hoạt động kiểm tra. Trên thực tế, việc khoác cho hoạt động này "áo thanh tra" là rất không thích hợp và gây ra nhiều hệ lụy.

Đối với các bộ ngành thì nên trao cho bộ trưởng hoặc thủ trưởng các ngành toàn quyền trong việc tổ chức hệ thống kiểm tra thường xuyên đó tùy theo nhu cầu quản lý của mình. Mỗi bộ sẽ tổ chức thanh, kiểm tra chuyên trách hay bộ phận hoặc các hoạt động kiểm tra do các công chức quản lý và các đơn vị chuyên môn  đảm nhiệm. Thanh tra Bộ, ngành không nhất thiết phải nằm trong hệ thống các cơ quan thanh tra nhà nước, bởi vì trên thực tế thanh tra Bộ và Thanh tra Chính phủ cũng như thanh tra các địa phương không có mối quan hệ nào đáng kể.

Công tác thanh tra, kiểm tra để các bộ, ngành tự lo và tự chịu trách nhiệm, gắn với trách nhiệm quản lý nhà nước của các bộ ngành đó.

Hoạt động thanh tra thường xuyên chỉ nên coi là hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Ông Hùng phân tích, về thẩm quyền, hoạt động thanh tra thường xuyên như quy định hiện hành thuộc thẩm quyền của cơ quan, đơn vị được giao chức năng quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Khi chưa quy định các cơ quan này có chức năng thanh tra thường xuyên thì hoạt động kiểm tra, kiểm soát theo thẩm quyền quản lý vẫn được các cơ quan, tổ chức đó tổ chức thực hiện...

Đơn cử, có một số ý kiến cho rằng, một số lực lượng như thanh tra giao thông, xây dựng... vẫn tiến hành thanh tra thường xuyên, vì vậy, thanh tra thường xuyên là một hình thức không thể thiếu. Ở đây, có thể thấy rằng tính thường xuyên trong kiểm tra của lực lượng thanh tra giao thông hoặc xây dựng về bản chất là hoạt động kiểm tra phục vụ cho công tác nhà nước. Như với lực lượng thanh tra xây dựng, việc gọi tên thanh tra xây dựng nhưng một bộ phận chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra thường xuyên, thực chất là quản lý trật tự tại một số địa phương.

Vì vậy, cần phải thống nhất nhận thức về hình thức thanh tra với cách tiếp cận từ góc độ hình thức thanh tra là cách thức mà chủ thể quản lý tiến hành hoạt động thanh tra nhằm xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định với với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của đối tượng quản lý./.

Lan Anh