Ngay sau khi Nghị định số 21/2016/NĐ-CP ngày 31/3/2016 của Chính phủ quy định việc thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT của cơ quan BHXH có hiệu lực thi hành từ ngày 01/6/2016, BHXH đã ban hành các văn bản nhằm hoàn thiện thể chế và tuyên truyền, phổ biến pháp luật về công tác thanh tra, kiểm tra. Cụ thể, trong năm 2017, BHXH đã ban hành Quyết định số 102/QĐ-BHXH quy định cấp, quản lý, sử dụng thẻ và trang phục của người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT; Quyết định số 103/QĐ-BHXH về việc ban hành kế hoạch kiểm tra, thanh tra liên ngành, thanh tra chuyên ngành năm 2017; Quyết định số 408/QĐ-BHXH phê duyệt danh sách cán bộ được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHY và cấp thẻ thanh tra chuyên ngành.

Bên cạnh đó, BHXH Việt Nam cũng đã phối hợp với Trường Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ) tổ chức 03 lớp đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra cho đối tượng là công chức, trưởng đoàn thanh tra và đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng tiếp công dân. Đồng thời, tổ chức tập huấn nghiệp vụ công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân và công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành cho cán bộ làm công tác này. Qua đó, đã tạo hành lang pháp lý để công tác thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHTN, BHYT của cơ quan BHXH được triển khai thực hiện một cách tốt nhất.

Năm 2017, toàn ngành BHXH đã tiến hành thanh tra chuyên ngành, thanh tra liên ngành và kiểm tra đóng BHXH, BHYT, BHTN tại 15.903 đơn vị sử dụng lao động (trong đó, Vụ Thanh tra - Kiểm tra của BHXH Việt Nam thực hiện thanh tra, kiểm tra tại 234 đơn vị). Qua công tác thanh tra, kiểm tra đã phát hiện: Có 42.263 lao động thuộc đối tượng tham gia nhưng chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian tham gia BHXH, BHYT, BHTN với số tiền phải truy đóng (bao gồm cả lãi) là 88.179 triệu đồng (trong đó, Vụ Thanh tra - Kiểm tra kiến nghị truy thu 24.866 triệu đồng, chiếm 28,2%); có 50.734 lao động đóng thiếu mức quy định với số tiền phải truy đóng (bao gồm cả lãi) là 47.349 triệu đồng (trong đó Vụ Thanh tra - Kiểm tra kiến nghị thu 11.468 triệu đồng, chiếm tỷ lệ 24,2%). Tổng số tiền các đơn vị được thanh tra, kiểm tra nợ trước khi có Quyết định thanh tra, kiểm tra là 2.776.266 triệu đồng; số tiền nợ đóng các đơn vị đã nộp trong và sau thời gian thanh tra là 1.463.957 triệu đồng (tỷ lệ thu hồi nợ qua công tác thanh tra, kiểm tra là 52,7%). Về kết quả xử lý vi phạm hành chính, đã lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN 505 đơn vị sử dụng lao động với tổng số tiền xử phạt phải thu là 7.899 triệu đồng, đến nay đã thu được 1.749 triệu đồng.

Có thể khẳng định, công tác thanh tra chuyên ngành đóng BHXH, BHYT, BHTN của ngành BHXH rất hiệu quả. Nếu năm 2015, cơ quan BHXH chưa có chức năng thanh tra chuyên ngành đóng thì tổng số nợ của BHXH toàn ngành là 7.061 tỷ đồng, bằng 5,19% số phải thu theo kế hoạch được Chính phủ giao thì đến năm 2017, số nợ BHXH còn là 5.737 tỷ đồng, bằng 3% số phải thu theo kế hoạch được Chính phủ giao. Những con số trên cho thấy, quy định giao chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN cho cơ quan BHXH là hoàn toàn đúng đắn, mang lại hiệu quả cao, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Để đạt được kết quả nêu trên, ngành BHXH luôn nhận được sự quan tâm của Chính phủ cũng như lãnh đạo ngành BHXH Việt Nam và các Bộ, ngành khác. Điều đó thể hiện qua sự chỉ đạo theo hướng tăng cường thanh tra, kiểm tra cũng như tăng cường phối hợp giữa các đơn vị của BHXH Việt Nam với các Bộ, ngành liên quan. Ngoài ra, BHXH các tỉnh, thành phố đã chủ động thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra theo các chỉ tiêu được giao; chủ động phối hợp với các sở, ban, ngành tổ chức thực hiện kế hoạch thanh tra chuyên ngành, thanh tra, kiểm tra liên ngành cụ thể theo từng tháng.

leftcenterrightdel
 Ảnh minh họa, nguồn internet

Cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung pháp lý về thanh tra chuyên ngành BHXH

Tuy nhiên, việc thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BHTN trên thực tế vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc về hành lang pháp lý. Chia sẻ về vấn đề này, ông Trần Đức Long, Vụ trưởng Vụ Thanh tra - Kiểm tra của BHXH Việt Nam cho biết, theo quy định tại Điều 34 Luật Thanh tra 2010 quy định người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành phải là công chức. Nghị định số 21/2016/NĐ-CP ngày 31/3/2016 của Chính phủ đã tháo gỡ được vấn đề này đối với ngành BHXH nhưng chưa triệt để. Vì ngành BHXH, chỉ có Vụ trưởng, Phó Vụ trưởng BHXH Việt Nam và Giám đốc, Phó Giám đốc BHXH tỉnh, thành phố là công chức, còn lại là viên chức, song, trên thực tế, thành viên các Đoàn thanh tra phần lớn và viên chức nên họ không có thẩm quyền xử phạt và xử lý các vi phạm của đối tượng thanh tra theo quy định của pháp luật. Do đó, trong quá trình thanh tra, gặp trường hợp vi phạm, họ chỉ được lập biên bản sau đó phải báo cáo với người ra quyết định thanh tra hay Giám đốc BHXH tỉnh, thành phố, điều này làm cho việc xử lý vi phạm không được kịp thời.

Ông Long dẫn chứng thêm, ngày 17/5/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg về việc chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp, trong đó có quy định “Khi xây dựng, phê duyệt kế hoạch thanh tra hàng năm không để xảy ra tình trạng thanh tra, kiểm tra quá 01 lần/năm đối với doanh nghiệp”. Tuy nhiên, trên thực tế, một số địa phương đã không hiểu đúng tinh thần Chỉ thị số 20 của Thủ tướng.

Theo ông Long, Chỉ thị số 20 của Thủ tướng Chính phủ quy định không thanh tra, kiểm tra quá 1 lần đối với 1 doanh nghiệp trong 1 năm ở cùng một nội dung. Nhưng một số doanh nghiệp đã viện lý do có đoàn thanh tra thuế hoặc đoàn kiểm tra công tác Đảng vào để né tránh việc thanh tra đóng BHXH mặc dù Kế hoạch thanh tra này của ngành Lao động, Thương bình và Xã hội và ngành BHXH đã có và được phê duyệt từ đầu năm.

Theo đó, BHXH Việt Nam kiến nghị Quốc hội sửa đổi Khoản 7 Điều 3 và Điều 34 Luật Thanh tra để phù hợp với đặc thù của người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành của một số ngành mà hiện nay lực lượng chủ yếu là viên chức. Đồng thời, nghiên cứu, sửa đổi quy định về trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra theo hướng giảm bớt các biểu mẫu, cải cách thủ tục hành chính và để phù hợp với tình hình thanh tra thực tế của đối tượng được thanh tra.

Đặc biệt, BHXH Việt Nam kiến nghị Quốc hội bổ sung chức năng thanh tra chuyên ngành đầy đủ cho ngành BHXH, trong đó có thanh tra việc thực hiện giải quyết chế độ chính sách BHXH, BHYT để hạn chế tình trạng lạm dụng, trục lợi chế độ BHXH và bội chi quỹ BHYT như hiện nay./.

Hoàng Minh