Toàn cảnh Hội nghị

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Viện trưởng Viện Khoa học Thanh tra Nguyễn Quốc Hiệp khẳng định tầm quan trọng của công tác nghiên cứu khoa học thanh tra, kỹ năng lập kế hoạch thanh tra hàng năm và kỹ năng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ngành Thanh tra. Trong đó, nhấn mạnh công tác nghiên cứu khoa học thanh tra là các hoạt động thu thập và phân tích thông tin về các lĩnh vực liên quan đến công tác của ngành Thanh tra một cách có hệ thống để làm tăng thêm sự hiểu biết và đưa ra những luận cứ khoa học phục vụ cho hoạt động của ngành Thanh tra. Đó là quá trình áp dụng các ý tưởng, nguyên lý và phương pháp khoa học để tìm ra các kiến thức, kết luận khoa học mới nhằm mô tả, giải thích hay dự báo về tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động của hệ thống các cơ quan Thanh tra.


Kế hoạch thanh tra là một tập hợp những nhiệm vụ thanh tra được sắp xếp theo lịch trình, có thời hạn, nguồn lực, ấn định những mục tiêu cụ thể và xác định biện pháp tốt nhất để đạt được mục đích thanh tra. Để thực hiện tốt hoạt động quản lý nhà nước, các cơ quan thanh tra, cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành khi xây dựng kế hoạch thanh tra hàng năm phải chú ý một số nội dung quan trọng.


Trước hết phải căn cứ vào chương trình công tác của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương, Bộ, ngành để định hướng kế hoạch thanh tra. Đồng thời, hướng dẫn cho thanh tra cấp dưới thực hiện thanh tra có trọng tâm, trọng điểm. Yêu cầu đặt ra đối với kế hoạch thanh tra đó là kế hoạch thanh tra phải cụ thể hoá được các vấn đề sau: mục tiêu, yêu cầu của thanh tra, kiểm tra trong kế hoạch là gì? thanh tra, kiểm tra nội dung gì? Đối tượng thanh tra là đơn vị, tố chức, cá nhân (nếu có) nào? thời kỳ thanh tra đối với các nội dung thanh tra? thời gian đối với từng cuộc thanh tra? Cơ quan được giao tổ chức thực hiện? những lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm cần tiến hành thanh tra, kiểm tra ? ...


Thứ hai, điều hoà phối hợp việc thực hiện công tác thanh tra. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này phải tiến hành rà soát kế hoạch công tác của cơ quan, tổ chức khác như: Kiểm toán Nhà nước, Uỷ ban Kiểm tra..., từ đó phát hiện những nội dung chồng chéo về đối tượng, nội dung, thời gian tiến hành, hoặc địa bàn, ngành hay lĩnh vực được thanh tra, kiểm tra. Tuỳ theo tình hình và công việc cụ thể, có một số trường hợp cần làm rõ các chi tiết các nội dung của kế hoạch như: nội dung thanh tra, đối tượng thanh tra, thời kỳ thanh tra, thời gian thanh tra thì người có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thanh tra sẽ yêu cầu các đơn vị chủ trì và phối hợp thể hiện cụ thể hơn.


Thứ ba, khi dự thảo kế hoạch thanh tra, đơn vị hoặc bộ phận được giao nhiệm vụ chủ trì cần thực hiện một số công việc như đề nghị các đơn vị liên quan đề xuất những vấn đề quan trọng mà cơ quan quản lý phải xử lý; tìm hiểu những hoạt động của cơ quan quản lý cấp trên (theo ngành, lĩnh vực) có liên quan đến cơ quan quản lý để xác định những công việc phải đưa vào kế hoạch; dự thảo kế hoạch cần được đưa ra lấy ý kiến để hoàn thiện trước khi trình người có thẩm quyền phê duyệt.


Liên quan đến văn bản quy phạm pháp luật ngành Thanh tra, đó là những văn bản do Thanh tra Chính phủ ban hành hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục, hình thức quy định trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung trong phạm vi toàn ngành và các  chủ thể có liên quan đến hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.


Nội dung văn bản QPPL ngành Thanh tra mang tính phức tạp và đặc thù nên văn bản quy phạm pháp luật ngành Thanh tra chủ yếu mang tính chất hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ. Phức tạp ở chỗ nội dung các văn bản đó đề cập đến lĩnh vực khiếu nại, tố cáo, liên quan đến quyền của công dân được Hiến pháp quy định. Chính vì thế, văn bản QPPL vừa phải đảm bảo quyền của công dân được thực hiện trên thực tế, vừa phải tạo sự ổn định của hệ thống chính trị, lợi ích của quốc gia. Thêm nữa, nội dung các văn bản này cũng có thể đề cập đến lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, liên quan đến sự phát triển bền vững của đất nước, của chế độ, nhưng cũng cực kỳ khó khăn, phức tạp bởi tham nhũng là “khuyết tật bẩm sinh” của quyền lực, nó liên quan đến lợi ích vật chất, tiền tài, danh vọng của tổ chức và cá nhân con người; đụng chạm đến những người có chức, có quyền trong hệ thống chính trị.


Cũng bởi mang tính chất đặc thù nên khi xây dựng các văn bản QPPL ngành Thanh tra, các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ban hành cần chú ý đảm bảo các điều khoản trong Luật Thanh tra điều chỉnh về lĩnh vực hành chính (quy định về quyền, nghĩa vụ, mối quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước trong hoạt động thanh tra; quy định về Thanh tra viên…), đồng thời, đảm bảo các quy định về chứng cứ trong hoạt động thanh tra; trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra; về kết luận thanh tra; việc phát hiện các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật; việc kiến nghị khởi tố các vụ việc có dấu hiệu phạm tội…


Hội nghị diễn ra trong 2 ngày, 12-13/6./.


K. Dung