Báo cáo được thực hiện trong bối cảnh tăng trưởng có xu hướng chững lại, năng suất nền kinh tế chậm cải thiện. Chính phủ cam kết xây dựng một “Chính phủ kiến tạo, phục vụ, liêm chính và minh bạch”. Cùng khi đó, sự ra đời của Nghị quyết Trung ương 5 về các vấn đề kinh tế lớn đặt nhiệm vụ trọng tâm là cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp tư nhân. Đồng thời, thị trường và các nhà đầu tư đang theo dõi chặt chẽ quyết tâm cũng như khả năng của Chính phủ trong việc thực hiện các cam kết của mình.

Kịch bản đầu tiên được đặt ra với tăng trưởng 6,7% và lạm phát ở mức 3,2% có thể đạt được với quyết tâm cao của Chính phủ nhưng cùng với đó sẽ là những vấn đề bền vững trong tăng trưởng. Kịch bản thứ hai là nền kinh tế tăng trưởng tự nhiên, tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 6,37% và lạm phát cả năm chỉ ở mức thấp 2,35%.

Theo VEPR, việc xây dựng chính phủ kiến tạo ở Việt Nam là một bước tiến gần hơn bản chất của kinh tế thị trường, định vị lại vai trò của nhà nước trong nền kinh tế đó. Chính phủ thiết lập “luật chơi” và giám sát “luật chơi”, thừa nhận và bảo vệ người chơi trong bản chất cố hữu của nó, bao gồm các quyền căn bản về sở hữu tư nhân, tự do kinh doanh và các cấu trúc thể chế xã hội. 

Phân tích về các chính sách trong ngắn hạn, báo cáo khuyến nghị, các tư duy ngắn hạn, mang tính đối phó với sự suy giảm tăng trưởng như nỗ lực tăng thêm vốn, đẩy nhanh giải ngân các công trình công, hoặc tăng sản lượng khai thác dầu thô… có thể làm chậm động năng cải cách, trì hoãn sự phục hồi tăng trưởng bền vững.

Đối với chính sách trong trung và dài hạn, việc cải cách thể chế để xây dựng nhà nước kiến tạo, đặt nền tảng cho những nguyên tắc căn bản của xã hội, người dân là hết sức quan trọng. Cần giải quyết các mối quan hệ lớn thông qua xây dựng và sửa đổi luật pháp. Đồng thời kiểm soát chi ngân sách thông qua tinh giản biên chế nghiêm khắc, cắt giảm chi thường xuyên, cắt giảm những khoản hỗ trợ dành cho hoạt động nhờ vào ngân sách nhà nước của khu vực hội, đoàn thể.

Báo cáo lưu ý, cơ quan hoạch định chính sách cần thận trọng trong việc điều chỉnh chính sách tiền tệ. Đặc biệt, cần chặt chẽ và độc lập trong điều chỉnh kế hoạch tăng trưởng tín dụng năm 2017, giữ vững lạm phát mục tiêu. Ngoài ra, cũng nhấn mạnh đến việc phải giải quyết dứt điểm bài toán giữa những khoản thu ngắn hạn và lợi ích trong dài hạn. Cần thoái vốn một cách quyết đoán khỏi các doanh nghiệp nhà nước lớn, tạo nguồn chi đầu tư phát triển. Cắt giảm lãi suất cho vay trong giai đoạn mặt bằng lãi suất đang hạ nhiệt nhằm tạo cú huých cho doanh nghiệp trong những quý tiếp theo. Kiên định con đường tách vàng và ngoại tệ ra khỏi khu vực lưu thông và đưa vào vận hành theo nguyên tắc của thị trường tài sản.

Mối quan hệ giữa Đảng cộng sản Việt Nam với Nhà nước và xã hội cần được tăng cường thể chế hoá. Để phát triển nhà nước kiến tạo thì vai trò của đảng lãnh đạo cần được từng bước luật hoá cụ thể, nhằm tránh việc quyền lực không được giám sát, dẫn tới tha hóa. Thể chế hóa mối quan hệ của Đảng với Nhà nước, đặc biệt nâng cao trách nhiệm giải trình với người dân (như tinh thần của Khoản 2, Điều 4, Hiến Pháp 2013) sẽ giúp nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng.

leftcenterrightdel
 VEPR đưa ra báo cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2017

Ngoài ra, cần chuyên nghiệp hóa và kĩ trị hóa hệ thống hành chính nhà nước và quốc hội. Bộ máy nhà nước luôn cần một lực lượng kĩ trị đông đảo để vận hành có hiệu quả cao. Cần tách bạch bộ máy kĩ trị với hệ thống chính trị để bộ máy hành chính nhà nước vận hành ổn định. Cũng như tinh giản bộ máy hành chính nhà nước và giảm sự can thiệp trực tiếp của

Nhà nước vào nền kinh tế. Đã đến lúc bộ máy nhà nước Việt Nam cần được sắp xếp lại theo hướng Nhà nước điều hành và quản lý các hoạt động sản xuất kinh doanh bằng luật thay vì trực tiếp tham gia. Để thực hiện chủ trương này, trước mắt cần xoá bỏ cơ chế bộ chủ quản đối với các doanh nghiệp Nhà nước. Các cơ quan quản lý nhà nước với các doanh nghiệp Nhà nước phải độc lập với các cơ quan thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu trong các doanh nghiệp Nhà nước.

Bên cạnh đó cũng còn tồn tại một số rào cản, từ đó nêu giải pháp tháo gỡ liên quan đến các quy định trong Dự thảo Luật Bảo vệ phát triển rừng, Luật Thủy sản nhằm thu hút tốt hơn đầu tư tư nhân trong nông nghiệp; Rà soát pháp lý liên quan đến những điểm thiếu hụt trong hệ thống thể chế luật pháp và chính sách của Việt Nam so với EVFTA; sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu tạo ra sự trung hòa chênh lệch giữa nhóm nghèo và nhóm giàu; Vai trò của các tổ chức phi lợi nhuận trong việc nâng cao chất lượng thể chế tại địa phương với các chính sách phù hợp hơn để tạo điều kiện và động lực cho sự phát triển của các tổ chức phi lợi nhuận nhằm tăng cường tính minh bạch của Hệ thống quản trị nhà nước./.

Quỳnh An