Do đặc điểm tự nhiên, các vùng đầu nguồn của miền Tây Nam bộ như An Giang, Long An, Đồng Tháp… là những địa phương đầu tiên được hưởng lợi khi nguồn thủy sản dồi dào từ phía thượng nguồn sông Mê Kong đổ về. Thế nhưng, thay vì khai thác có hiệu quả, nhiều hộ dân làm nghề đánh bắt thủy sản ở đây lại làm cạn kiệt nguồn lợi này bằng các loại ngư cụ không được phép như: xung kích điện, lưới dớn, lưới kéo, lưới mắt nhỏ khiến cả những đàn cá còn nhỏ, mới sinh trưởng cũng bị tận diệt. Theo nhiều người dân, việc đánh bắt như vậy chỉ giải quyết được nhu cầu trước mắt, nhưng về lâu dài, sinh kế trực tiếp của chính những hộ dân làm nghề khai thác thủy sản cũng bị đe dọa. Đây cũng được cho là một trong những nguyên nhân khiến nguồn lợi thủy sản ngày càng ít đi so với những năm trước.

leftcenterrightdel

Lưới mắt nhỏ đánh bắt cá non 

Những ngày tháng 9, tháng 10 này, đi trên các tuyến đường qua Thạnh Hóa, Mộc Hóa, Kiến Tường, Vĩnh Hưng (Long An) hay Tân Hồng, Hồng Ngự, Tháp Mười (Đồng Tháp)… rất dễ gặp những cọc đóng dớn của người dân.  Nhiều khu vực ngập sâu trong nước nổi, dớn được đóng san sát kín cả mặt nước. Nhìn những túi dớn có mắt lưới nhỏ li ti được người dân gỡ lên, chúng tôi quan sát thấy hầu như không có bất cứ loại cá nào, dù nhỏ đến đâu có thể lọt ra ngoài được. Đây được cho là loại ngư cụ có tính tận diệt nguồn lợi thủy sản tự nhiên bậc nhất ở miền Tây hiện nay. Một số ngư dân cho biết, họ cũng ý thức được việc đánh bắt với các loại ngư cụ này là sai, nhưng vì nhiều lý do, chủ yếu là do cuộc sống còn nghèo nên vẫn cố tình vi phạm. Không những vậy, cá linh non, loài thủy sản có trữ lượng lớn vùng thượng nguồn sông Tiền, sông Hậu hiện nay còn được coi là đặc sản, có nhu cầu tiêu thụ lớn khiến cho tình trạng đánh bắt càng diễn biến phức tạp.

Hậu quả của tình trạng khai thác cá non tràn lan hiện nay đang ảnh hưởng trực tiếp tới trữ lượng thủy sản tự nhiên của khu vực và làm ảnh hưởng đến sinh kế lâu dài của chính người dân địa phương. Rất dễ để thấy, nếu một đàn cá non khai thác hiện nay thì giá trị kinh tế rất ít, bán chỉ vài chục ngàn đồng nhưng để vài tháng hay nửa năm sau, cá sẽ sinh trưởng và làm tăng giá trị hơn rất nhiều. Không những vậy, khi chúng lớn thì khả năng sinh sôi cũng nhiều hơn, làm nguồn tài nguyên được bền vững hơn. Mặc dù cũng ý thức được điều này nhưng vì cái lợi ích trước mắt, nhiều hộ dân vẫn lén lút tổ chức khai thác bằng các loại ngư cụ đã bị cấm khai thác.

leftcenterrightdel
Rất nhiều ngư cụ tận diệt ở mùa nước nổi tại ĐBSCL 

Theo khảo sát của Trạm thủy sản vùng số 1, tại các huyện Hồng Ngự, Tân Hồng, thị xã Hồng Ngự (tỉnh Đồng Tháp) có tới hơn một nghìn tay dớn có mắt lưới quá nhỏ đang được đặt để khai thác. Các tay dớn này còn đóng quá dày, đan xen nhau khiến cho các đàn cá tự nhiên gần như không còn lối thoát. Theo đánh giá của nhiều người, năm 2018 này, lượng thủy sản tự nhiên ở vùng đồng bằng sông Cửu Long dồi dào hơn rất nhiều so với vài năm qua vì nước từ thượng nguồn đổ về nhiều. Tuy nhiên, tín hiệu vui kéo dài không lâu vì nhiều người đánh bắt kiểu tận diệt như vậy đã làm cho cạn kiệt và mất dần khả năng tái sinh của tự nhiên.

Ông Lê Hoàng Nam- Trạm Trưởng Trạm thủy sản vùng số 1 cho biết, việc khai thác kiểu tận diệt, nhất là tận diệt cá non đã diễn ra khá lâu, phổ biến nhất là thời điểm mùa nước nổi vì lượng thủy sản nhiều. Trạm đã phối hợp cùng các cơ quan chính quyền địa phương trong vùng tuyên truyền, phổ biến cũng như xử phạt các hộ vi phạm để răn đe, ngăn chặn. Tuy nhiên, vì địa bàn rộng lớn mà lực lượng quá mỏng nên gần như không xử lý xuể.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, dù chính quyền địa phương đã có nhiều biện pháp như kiểm tra, giám sát hay ban hành các lệnh cấm đánh bắt cá non trong những khoảng thời gian nhất định của mùa nước nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên quý giá nhưng tình trạng này không cải thiện được tình hình. Nguyên nhân bởi địa bàn rộng lớn, người dân thường đánh bắt trên những cánh đồng, vùng mặt nước xa, phải di chuyển bằng ghe thuyền mới tới được, gây khó khăn cho lực lượng thi hành. Thậm chí nhiều nơi, ngư dân chỉ đánh bắt vào ban đêm nên việc kiểm tra, giám sát, xử lý gần như là không thể. Về lâu dài, không chỉ nguồn lợi thủy sản mà ngay cả hệ sinh thái thủy sản ở khu vực cũng bị đe dọa, ảnh hưởng vì các loại ngư cụ khai thác này.

Đình Thuyết