Tỷ lệ sử dụng rượu, bia tăng nhanh qua các năm

Về mức tiêu thụ lít cồn nguyên chất bình quân đầu người > 15 tuổi/năm ở nước ta đã tăng từ 3,8 lít trong giai đoạn 2003 – 2005 lên 6,6 lít trong giai đoạn 2008 – 2010 và lên tới 8,3 lít vào năm 2016, tức là tăng tới 118% và tăng 30 bậc (từ vị trí 94 lên vị trí 64/194 quốc gia) theo xếp loại của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Trong đó, tỷ trọng tiêu thụ cồn nguyên chất từ bia đang tăng nhanh hơn từ rượu nên tác hại do sử dụng rượu, bia cũng đang ngày càng gia tăng (năm 2017, sản lượng bia là 4,006 tỷ lít bia).

Bên cạnh đó, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới uống rượu, bia cao nhất thế giới và tỷ lệ uống rượu, bia ở cả hai giới đang ngày càng gia tăng. Theo Báo cáo điều tra các yếu tố nguy cơ với sức khỏe STEPS 2015 của Bộ Y tế thì năm 2015, tỷ lệ nam giới có sử dụng rượu, bia đã tăng lên ở mức tương đương là 80,3%. Nếu chỉ tính riêng với nam giới trên 15 tuổi có sử dụng rượu, bia thì bình quân một người ở Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 27,4 lít cồn nguyên chất (Báo cáo thực trạng toàn cầu về đồ uống có cồn và sức khỏe năm 2011 của WHO). Mức tiêu thụ này là rất cao, xếp thứ hai trong các nước Đông Nam Á/Tây Thái Bình Dương, xếp thứ 10 châu Á và 29 thế giới. Mức độ này sẽ còn gia tăng trong những năm tới nếu không có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ để kịp thời điều chỉnh.

Nghiêm trọng hơn, tình trạng uống rươu, bia ở mức nguy hại đang là thách thức lớn ở Việt Nam. Năm 2015, có tới 44,2% nam giới uống rượu, bia ở mức nguy hại. Tỷ lệ này ở nam giới đã tăng gần gấp đôi sau 5 năm (25,1% năm 2010 lên 44,2% năm 2015). Phân tích thực trạng sử dụng rượu, bia ở lao động có việc làm tại 8 tỉnh thuộc 6 vùng kinh tế xã hội năm 2017 của Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho thấy, tình trạng cũng rất phổ biến trong nhóm lao động có việc làm là nam giới, với hơn 38,%.

leftcenterrightdel
 Việt Nam là nước có mức sử dụng rượu, bia cao ở khu vực Đông Nam Á (ảnh minh họa, nguồn internet)

Nhiều hệ lụy đến kinh tế, xã hội

Rượu, bia không phải là đồ uống bình thường mà là loại đồ uống đã và đang gây ra các tổn hại to lớn cho bản thân người sử dụng cũng như toàn xã hội.

Tại Việt Nam, rượu, bia là nguyên nhân gây ra 2,9% số người tử vong và 2,2% gánh nặng bệnh tật (năm 2008). Rượu, bia là nguyên nhân của 8,3% số trường hợp tử vong (2012, theo WHO). Đồng thời, rượu, bia là yếu tố nguy cơ xếp thứ 5 trong số 15 yếu tố nguy cơ sức khỏe hàng đầu, là nguyên nhân liên quan dẫn đến chấn thương tai nạn giao thông, rối loạn tâm thần và hành vi, xơ gan, bệnh tim mạch, ung thư và một số bệnh truyền nhiễm. Sử dụng rượu, bia không rõ nguồn gốc, không đảm bảo chất lượng là nguyên nhân gây ra hàng trăm vụ ngộ độc với hàng trăm người mắc và hàng chục người tử vong trong những năm qua. Riêng trong dịp Tết Đinh Dậu 2017, đã có 702 trường hợp cấp cứu tại các cơ sở y tế do ngộ độc rượu, chủ yếu là do sử dụng rượu thủ công hoặc rượu không kiểm soát được nguồn gốc.

Về kinh tế, chi phí tiêu thụ bia của Việt Nam khoảng 3,4 USD/năm (2015: 3,4 tỷ lít bia, chưa kể 70 triệu lít rượu), gần bằng 3% tổng số thu ngân sách. Tổng chi phí trực tiếp của 6 bệnh ung thư mà rượu, bia là một trong những nguyên nhân chủ yếu cấu thành chính là 25.789 tỷ đồng, chiếm 0,22% tổng GDP, 2010 (Nghiên cứu thực trạng tình hình mắc bệnh ung thư và chi phí điều trị một số bệnh ung thư phổ biến – PGS. TS. Nguyễn Văn Thuấn và cộng sự). Ngoài ra, chi phí y tế trực tiếp chưa kể đến chi phí nuôi dưỡng và chăm sóc bệnh nhân mắc rối loạn tâm thần do rượu rất cao, gây gánh nặng kinh tế rất lớn cho gia đình và xã hội.

Không chỉ ảnh hưởng xấu đến vấn đề kinh tế, việc sử dụng rượu, bia của Việt Nam ở mức báo động còn ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội. Cụ thể, đã xảy ra bạo lực liên quan đến rượu, bia mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ, người già và trẻ em; người sử dụng rượu, bia không muốn hoặc không đủ sức khỏe để lao động, kiếm sống, năng suất lao động suy giảm rõ rệt.

Mặc dù, mức sử dụng rượu, bia bình quân/người của Việt Nam thấp hơn một số nước trong khu vực nhưng tỷ lệ người lớn, trẻ em ở Việt Nam chịu tác hại từ việc sử dụng rượu, bia của người khác thường ở mức cao nhất.

Thêm nữa, sử dụng rượu, bia là một trong những nguyên nhân làm gia tăng bất bình đẳng xã hội; gây ra những tác hại nghiêm trọng khó có thể lượng hóa đối với xã hội do đã làm xói mòn về văn hóa, lối sống, đạo đức và chất lượng giống nòi…, gây ảnh hưởng bất lợi đến sự phát triển bền vững của mỗi gia đình cũng như toàn xã hội./.

Hoàng Minh